Những ngày nắng ở xã Vạn Linh (Lạng Sơn), các thôn Phố Mới và Phố Cũ phủ kín sắc trắng của những phên cao khô trải dài trước sân, ven hiên nhà. Từ sáng sớm, người dân đã tất bật với quy trình quen thuộc: ngâm gạo, xay bột, tráng bánh rồi mang ra phơi. Nhịp lao động đều đặn ấy không chỉ tạo nên sinh kế mà còn định hình một không gian làng nghề đặc trưng, nơi sản xuất gắn chặt với đời sống thường nhật.
Nghề làm cao khô tại Vạn Linh đã tồn tại qua nhiều thế hệ, gắn bó với cộng đồng người Nùng. Dù một số công đoạn đã được hỗ trợ bằng máy móc để tăng năng suất, những bước quan trọng vẫn được thực hiện thủ công nhằm giữ chất lượng sản phẩm. Sợi cao sau khi phơi phải đạt độ dai, trong, không gãy – những tiêu chuẩn đòi hỏi kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm.
 |
| Nghề làm cao khô tại Vạn Linh đã tồn tại qua nhiều thế hệ, gắn bó với cộng đồng người Nùng ở Lạng Sơn. |
Hiện toàn xã có hơn 200 hộ tham gia sản xuất cao khô, hình thành vùng sản xuất tập trung. Hoạt động này tạo việc làm cho gần 600 lao động, với thu nhập bình quân khoảng 5–6 triệu đồng mỗi tháng. Năm 2021, sản phẩm cao khô Vạn Linh được công nhận OCOP 3 sao, góp phần nâng cao vị thế trên thị trường. Mỗi năm, giá trị kinh tế từ nghề đạt trên 34 tỷ đồng, sản phẩm không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà còn mở rộng ra nhiều địa phương khác.
Không dừng lại ở sản xuất, Vạn Linh đang tìm hướng đi mới khi đưa làng nghề gắn với phát triển du lịch trải nghiệm. Địa phương nằm trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn, vì vậy được lựa chọn là một trong những điểm thí điểm xây dựng không gian trải nghiệm gắn với di sản.
Lợi thế của Vạn Linh không chỉ ở quy mô sản xuất mà còn ở việc vẫn giữ được cấu trúc làng truyền thống với những ngôi nhà trình tường đặc trưng. Đây được xem là nền tảng quan trọng để phát triển du lịch mà không làm mất đi bản sắc.
Theo định hướng, các hạng mục như điểm dừng chân, khu tham quan, khu trưng bày sản phẩm đang được khảo sát và thiết kế để tích hợp ngay trong không gian làng. Cách làm này nhằm giữ nguyên cấu trúc sẵn có, hạn chế can thiệp thô, đồng thời bổ sung tiện ích phục vụ du khách một cách hài hòa.
Điểm khác biệt của mô hình là biến chính quy trình sản xuất thành sản phẩm du lịch. Du khách khi đến Vạn Linh có thể trực tiếp quan sát hoặc tham gia các công đoạn như xay bột, tráng bánh, phơi và thái sợi. Những trải nghiệm giản dị nhưng mang tính bản địa cao được kỳ vọng tạo sức hút riêng, giúp du khách hiểu rõ hơn về nghề truyền thống.
Thực tế tại các thôn Phố Mới và Phố Cũ, nhiều hộ dân đã chủ động chỉnh trang khu vực sản xuất, sắp xếp lại không gian phơi, kết hợp trưng bày sản phẩm để đón khách. Đây được xem là bước chuyển ban đầu, giúp người dân thích nghi với mô hình kết hợp sản xuất và dịch vụ.
Chính quyền địa phương xác định, phát triển làng nghề gắn với du lịch phải song hành với bảo tồn. Mục tiêu là tạo thêm sinh kế cho người dân nhưng không làm phá vỡ cấu trúc làng hay nếp sinh hoạt truyền thống.
Việc lựa chọn Vạn Linh làm điểm thí điểm cho thấy hướng tiếp cận lấy cộng đồng làm trung tâm, khai thác giá trị sẵn có của không gian làng nghề và gắn kết với di sản địa chất. Từ một nơi thuần sản xuất, Vạn Linh đang từng bước chuyển mình thành điểm đến trải nghiệm, mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế nông thôn miền núi.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
