Tại nhiều triển lãm và hội chợ sinh vật cảnh hiện nay, hình thức đấu giá cây cảnh trực tiếp trên sân khấu diễn ra ngày càng phổ biến. Dưới sự dẫn dắt náo nhiệt của người dẫn chương trình (MC), các chậu cây cảnh được xướng tên, giới thiệu và mời gọi người chơi, nhà vườn trả giá rồi chốt bán ngay cho người đưa ra mức giá cao nhất. Tuy nhiên, đằng sau không khí sôi động đó lại là hàng loạt lỗ hổng pháp lý và rủi ro tiềm ẩn cho cả người bán lẫn người mua.
 |
| Một phiên đấu giá cây cảnh ngay tại sự kiện triển lãm của một xã thuộc tỉnh Hưng Yên vào tháng 02/2026. Ảnh chụp màn hình video. |
Ngày 20/08/2026, Sở Tư pháp TP. Hà Nội ban hành Công văn số 5201/STP-BTTP trả lời Tạp chí Việt Nam hương sắc về việc hướng dẫn quy định tự tổ chức đấu giá tài sản theo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi, bổ sung 2024).
Trao đổi về nội dung này, luật sư Vi Văn Diện (Giám đốc Công ty luật Thiên Minh - Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho rằng hoạt động này cần được xem xét nghiêm túc dưới các góc độ pháp lý như sau:
Phân định đúng loại hình đấu giá tài sản
Theo quy định tại Điều 4 Luật Đấu giá tài sản, cây cảnh thuộc sở hữu cá nhân, tổ chức không nằm trong danh mục các loại tài sản bắt buộc phải đấu giá (như đất đai, tài sản công, tài sản thi hành án...). Đây là trường hợp tài sản thuộc hình thức đấu giá tự nguyện. Tuy nhiên, Sở Tư pháp TP. Hà Nội nhấn mạnh: dù là đấu giá tự nguyện, việc tổ chức thực hiện vẫn bắt buộc phải tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc chung quy định tại Điều 6 Luật Đấu giá tài sản.
Lựa chọn hình thức và đơn vị tổ chức đấu giá
Để đảm bảo tính độc lập, công khai, minh bạch, trung thực và khách quan, chủ sở hữu cây cảnh hoặc Ban tổ chức không thể tự ý đứng ra tổ chức đấu giá "chui". Khi muốn đấu giá cây cảnh, chủ tài sản phải:
Ký hợp đồng dịch vụ đấu giá tài sản với một Tổ chức hành nghề đấu giá chuyên nghiệp; hoặc thành lập Hội đồng đấu giá tài sản (trong các trường hợp do pháp luật quy định áp dụng cho cơ quan, tổ chức).
Việc Ban tổ chức triển lãm tự đứng ra nhận làm trung gian chốt giá mà không thông qua hai hình thức pháp lý nêu trên là không đúng quy định.
Điều kiện bắt buộc đối với người điều hành phiên đấu giá
Một trong những vi phạm phổ biến nhất tại các triển lãm là việc giao cho MC sân khấu điều hành việc trả giá. Theo hướng dẫn của Sở Tư pháp, phiên đấu giá bắt buộc phải do Đấu giá viên điều hành. Ngoại lệ duy nhất cho phép người không phải đấu giá viên điều hành là trường hợp cuộc đấu giá đó do Hội đồng đấu giá tài sản thực hiện. Do đó, việc MC tự ý xướng giá và chốt mua bán là trái luật, khiến toàn bộ giao dịch đối mặt với nguy cơ bị tuyên vô hiệu khi xảy ra tranh chấp.
Quy trình niêm yết, thông báo và thu tiền đặt trước
Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cả người bán lẫn người mua, giảm thiểu rủi ro "bỏ cọc" hoặc thổi giá ảo, một quy trình đấu giá cây cảnh chuẩn mực phải tuân thủ đầy đủ các bước:
Niêm yết và thông báo công khai: Quy chế đấu giá, thông tin chi tiết về cây cảnh (chủng loại, kích thước, tình trạng pháp lý, giá khởi điểm) phải được thông báo công khai trước thời gian diễn ra theo đúng thời hạn luật định.
Đăng ký và nộp tiền đặt trước: Người tham gia phải hoàn tất thủ tục đăng ký và nộp một khoản tiền đặt trước (tiền đặt cọc) theo quy định của Luật Đấu giá tài sản. Khoản tiền này đóng vai trò ràng buộc trách nhiệm tài chính, xử lý tịch thu nếu người trúng đấu giá cố tình "bỏ cọc" hoặc từ chối chốt giao dịch.
Lập biên bản và thực hiện nghĩa vụ thuế: Sau khi Đấu giá viên chốt giá, biên bản đấu giá phải được lập công khai, làm căn cứ pháp lý để thanh toán, giao nhận cây và xác định nguồn gốc tài sản hợp pháp cũng như thực hiện nghĩa vụ thuế với Nhà nước.
Hoạt động đấu giá cây cảnh góp phần tạo sự sôi động và kích cầu thị trường sinh vật cảnh. Tuy nhiên, để đưa thị trường phát triển chuyên nghiệp và bền vững, các Ban tổ chức triển lãm cần nhanh chóng chuẩn hóa quy trình, phối hợp chặt chẽ với các Tổ chức hành nghề đấu giá chuyên nghiệp nhằm đưa hoạt động này vào đúng khuôn khổ pháp luật.
