Việc xuất khẩu cây cảnh, hoa, thú cưng và các loài bò sát đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về hồ sơ, chính sách quản lý mặt hàng, kiểm tra chuyên ngành cũng như kiểm soát nguồn gốc. Với nhóm hàng có tính đặc thù, đặc biệt là cây, hoa và động vật sống, việc chuẩn bị đúng hồ sơ, khai báo chính xác và phối hợp với cơ quan quản lý chuyên ngành có ý nghĩa quyết định đối với quá trình thông quan.
 |
| Doanh nghiệp kinh doanh cây cảnh, hoa, thú cưng và bò sát khi thực hiện xuất khẩu cần chủ động xác định đầy đủ hồ sơ theo quy định, đồng thời rà soát những yêu cầu quản lý chuyên ngành có liên quan đến từng loại hàng hóa. - (Ảnh minh họa) |
Theo Cục Hải quan, hồ sơ hải quan khi làm thủ tục đối với hàng hóa xuất khẩu nói chung và cây cảnh, thú cưng, các loài bò sát nói riêng được thực hiện theo Điều 16 Thông tư số 38/2015/TT-BTC ngày 25/3/2015 của Bộ Tài chính, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 39/2018/TT-BTC ngày 20/4/2018 và Thông tư số 121/2025/TT-BTC ngày 18/12/2025.
Quy trình, thủ tục xuất khẩu được thực hiện theo quy định tại Thông tư số 38/2015/TT-BTC và Thông tư số 121/2025/TT-BTC. Như vậy, doanh nghiệp kinh doanh cây cảnh, hoa, thú cưng và bò sát khi thực hiện xuất khẩu cần chủ động xác định đầy đủ hồ sơ theo quy định, đồng thời rà soát những yêu cầu quản lý chuyên ngành có liên quan đến từng loại hàng hóa.
Hồ sơ, khai báo điện tử: Chủ động để thông quan thuận lợi
Về thủ tục hải quan, Cục Hải quan cho biết việc thực hiện đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu nói chung và hàng hóa có yêu cầu đặc biệt nói riêng được thực hiện theo Luật Hải quan, Nghị định số 08/2015/NĐ-CP ngày 21/1/2015 được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 167/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025; cùng các quy định tại Thông tư số 38/2015/TT-BTC, Thông tư số 39/2018/TT-BTC và Thông tư số 121/2025/TT-BTC.
Theo đó, việc khai báo và thực hiện thủ tục hải quan được thực hiện bằng phương thức điện tử 24/7. Công tác kiểm tra hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được thực hiện theo nguyên tắc quản lý rủi ro, căn cứ vào việc phân luồng tờ khai của hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
Đối với doanh nghiệp xuất khẩu cây cảnh, hoa, thú cưng và bò sát, điều này đặt ra yêu cầu phải chuẩn bị thông tin chính xác ngay từ trước khi khai báo. Cục Hải quan lưu ý doanh nghiệp kiểm tra kỹ hợp đồng, hóa đơn, danh sách đóng gói và các chứng từ liên quan; xác định chính xác mã HS của hàng hóa, bởi việc áp sai mã HS có thể dẫn đến áp sai thuế suất.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải kiểm tra thuế suất, xác định đúng loại thuế phải nộp và các ưu đãi thuế đi kèm; đồng thời xác định chính xác chính sách mặt hàng, các quy định về kiểm tra chuyên ngành và quản lý chuyên ngành đối với hàng hóa.
Một trong những yêu cầu quan trọng là khai báo đầy đủ, chính xác các chỉ tiêu thông tin trên tờ khai theo hướng dẫn tại mẫu 01, mẫu 02 Phụ lục II Thông tư số 38/2015/TT-BTC, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 39/2018/TT-BTC và Thông tư số 121/2025/TT-BTC.
Để hạn chế tối đa việc phải sửa hoặc hủy tờ khai, doanh nghiệp có thể sử dụng chức năng khai tạm thông tin tờ khai (IDA), hay chức năng “Khai thử”, để hệ thống kiểm tra lỗi logic trước khi truyền chính thức. Đây là bước kỹ thuật nhưng có ý nghĩa thực tế, giúp doanh nghiệp phát hiện sớm những sai sót trong quá trình khai báo.
Đối với nhóm hàng cây cảnh, hoa, thú cưng và bò sát, việc khai báo chính xác càng có ý nghĩa bởi đây là những mặt hàng có thể liên quan đồng thời đến nhiều yêu cầu quản lý chuyên ngành. Tên hàng, chủng loại, số lượng, mã HS, xuất xứ và các thông tin liên quan cần bảo đảm tính thống nhất giữa tờ khai và chứng từ.
Đáng chú ý, đối với những hàng hóa có yêu cầu bảo quản đặc biệt, pháp luật cũng đã quy định cơ chế ưu tiên trong kiểm tra. Theo khoản 4 Điều 33 Luật Hải quan và khoản 6 Điều 29 Thông tư số 38/2015/TT-BTC được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 39/2018/TT-BTC và Thông tư số 121/2025/TT-BTC, có cơ chế ưu tiên kiểm tra trước hoặc cho phép đưa hàng về các địa điểm đáp ứng điều kiện bảo quản đặc biệt để kiểm tra.
Quy định này có ý nghĩa đối với những mặt hàng đặc thù, nhất là cây, hoa và động vật sống, khi thời gian và điều kiện bảo quản có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng, sức khỏe và giá trị của hàng hóa.
Kết nối Hải quan – chuyên ngành, thúc đẩy chuyển đổi số
Một nội dung quan trọng được Cục Hải quan làm rõ là cơ chế phối hợp giữa cơ quan Hải quan và các cơ quan quản lý chuyên ngành. Đối với hàng hóa thuộc đối tượng kiểm tra chuyên ngành, việc phối hợp được thực hiện theo các quy định tại Nghị định số 08/2015/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 167/2025/NĐ-CP và Nghị định số 85/2019/NĐ-CP ngày 14/11/2019 của Chính phủ về thực hiện thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa quốc gia, cơ chế một cửa ASEAN và kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
 |
| Ngày 19/8/2026 Cục Hải quan (Bộ Tài chính) có văn bản Số: 20574 /CHQ-GSQL trả lời Tạp chí Việt Nam hương sắc về việc thủ tục xuất khẩu cây cảnh, hoa, thú cưng và các loài bỏ sát. |
Các cơ quan quản lý chuyên ngành liên quan đến nhóm hàng này gồm Cục Chăn nuôi và Thú y, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Điều này cho thấy, đối với cây cảnh, hoa, thú cưng và bò sát, doanh nghiệp không chỉ cần quan tâm đến thủ tục hải quan mà còn phải xác định đúng chính sách quản lý chuyên ngành áp dụng cho từng loại hàng hóa. Việc chuẩn bị hồ sơ và thực hiện các yêu cầu chuyên ngành ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế phát sinh vướng mắc khi hàng đến cửa khẩu.
Cùng với việc hoàn thiện cơ chế phối hợp, chuyển đổi số đang được Cục Hải quan xác định là nền tảng quan trọng để thay đổi phương thức thực hiện thủ tục hành chính. Từ việc xử lý hồ sơ theo phương thức truyền thống, các cơ quan quản lý hướng tới thủ tục phi giấy tờ, tự động hóa quy trình và giảm tối đa sự can thiệp thủ công của con người.
Theo Cục Hải quan, chuyển đổi số góp phần cắt giảm thời gian thực hiện thủ tục, hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp và cơ quan hành chính, tăng tính minh bạch, đồng thời hạn chế tiêu cực và những nhiễu phát sinh.
Cùng với đó, quản lý rủi ro cho phép cơ quan Hải quan chuyển từ phương thức tiền kiểm sang hậu kiểm và kiểm tra có trọng điểm. Thông qua thu thập, phân tích thông tin, cơ quan Hải quan tập trung kiểm tra những lô hàng có nguy cơ vi phạm cao, trong khi doanh nghiệp tuân thủ tốt có thể được thông quan thuận lợi hơn thông qua cơ chế phân luồng.
Đây cũng là cách tối ưu nguồn lực của cơ quan Hải quan, tránh tình trạng công chức phải xử lý quá tải hồ sơ, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật.
Một yếu tố có tính nền tảng khác là chia sẻ và kết nối dữ liệu giữa cơ quan Hải quan với cơ quan quản lý chuyên ngành. Cục Hải quan cho rằng đây là điều kiện tiên quyết để triển khai thủ tục hành chính phi giấy tờ, tạo cơ sở cho việc tự động kiểm tra hồ sơ hải quan và góp phần rút ngắn thời gian thông quan.
Khi dữ liệu được kết nối, cơ quan Hải quan có thêm thông tin để nhanh chóng thực hiện thông quan hàng hóa, trong khi cơ quan quản lý chuyên ngành có dữ liệu phục vụ việc quản lý chính sách mặt hàng theo chức năng, nhiệm vụ. Khi phát sinh vướng mắc hoặc vi phạm, các cơ quan cũng có thể phối hợp xử lý kịp thời.
Đối với ngành cây cảnh, sinh vật cảnh và thú cưng, việc kết nối dữ liệu càng có ý nghĩa khi hàng hóa đa dạng về chủng loại và có thể chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định quản lý khác nhau. Một quy trình điện tử liên thông, dữ liệu thống nhất sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ và tăng khả năng dự báo cho doanh nghiệp.
Tạo thuận lợi thương mại nhưng không buông lỏng kiểm soát
Bên cạnh mục tiêu tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, Cục Hải quan đặc biệt lưu ý yêu cầu kiểm soát tình trạng buôn bán trái phép động vật hoang dã. Đây là vấn đề có tính đặc thù đối với nhóm hàng bò sát và các loài động vật thuộc diện nguy cấp, quý, hiếm hoặc thuộc phạm vi điều chỉnh của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES).
Trong công tác quản lý các loài nguy cấp, quý, hiếm, loài động vật rừng thông thường và thực thi CITES, cơ quan Hải quan phối hợp với cơ quan quản lý chuyên ngành theo chức năng, nhiệm vụ được quy định tại Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT ngày 31/12/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Đối với hàng hóa thuộc danh mục CITES, Cục Hải quan đã ban hành văn bản yêu cầu các Chi cục Hải quan khu vực tăng cường kiểm tra, kiểm soát, nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm theo quy định.
Như vậy, việc đẩy mạnh cải cách thủ tục và tạo thuận lợi cho xuất nhập khẩu không đồng nghĩa với việc nới lỏng kiểm soát đối với những mặt hàng nhạy cảm. Ngược lại, quản lý rủi ro và chuyển đổi số được kỳ vọng giúp cơ quan Hải quan tập trung nguồn lực vào những lô hàng có nguy cơ cao, trong đó có hàng hóa liên quan đến động vật hoang dã và CITES.
Từ góc độ doanh nghiệp, Cục Hải quan khuyến nghị chủ động nghiên cứu, cập nhật và tuân thủ các quy định pháp luật về chính sách quản lý mặt hàng cũng như hồ sơ, thủ tục hải quan. Doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng từ có liên quan; khai báo đầy đủ và bảo đảm tính thống nhất giữa tên hàng, chủng loại, số lượng, mã số HS, xuất xứ và các thông tin liên quan.
Doanh nghiệp cũng cần chủ động phối hợp với cơ quan Hải quan trong quá trình thực hiện thủ tục, kiểm tra và thông quan. Việc duy trì lịch sử tuân thủ tốt sẽ góp phần tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong những lần thực hiện thủ tục tiếp theo.
Đối với các hiệp hội ngành hàng, Cục Hải quan đề nghị tăng cường vai trò kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật, phổ biến quy định pháp luật và yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Các hiệp hội cũng cần tổng hợp những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục để kiến nghị cơ quan Hải quan và cơ quan quản lý chuyên ngành xem xét, tháo gỡ.
Trong khi đó, cơ quan quản lý chuyên ngành cần tiếp tục rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối và chia sẻ dữ liệu với cơ quan Hải quan, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước.
Với cây cảnh, sinh vật cảnh và thú cưng, dư địa phát triển thị trường xuất khẩu còn lớn. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành giá trị thương mại, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy xử lý thủ tục khi phát sinh sang chủ động chuẩn hóa ngay từ khâu chuẩn bị hàng hóa, chứng từ và thông tin khai báo.
Hướng dẫn của Cục Hải quan tại văn bản số 20574/CHQ-GSQL ngày 19/8/2026 vì vậy không chỉ giúp làm rõ quy trình hải quan đối với cây cảnh, hoa, thú cưng và bò sát, mà còn cho thấy hướng đi rõ hơn trong cải cách thủ tục: điện tử hóa, quản lý theo rủi ro, kết nối dữ liệu và tăng cường phối hợp liên ngành. Đây là những yếu tố quan trọng để vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa bảo đảm kiểm soát hiệu quả, qua đó góp phần mở rộng dư địa xuất khẩu cho ngành cây cảnh, sinh vật cảnh và thú cưng Việt Nam.
Xem và tải: - Thông tư số 38/2015/TT-BTC ngày 25/3/2015 của Bộ Tài chính
- Thông tư số 39/2018/TT-BTC ngày 20/4/2018
- Phụ lục 1 đính kèm Thông tư số 39/2018/TT-BTC ngày 20/4/2018
- Phụ lục 2 đính kèm Thông tư số 39/2018/TT-BTC ngày 20/4/2018
- Thông tư số 121/2025/TT-BTC ngày 18/12/2025
