Sau thời gian từng bước xây dựng, hoàn thiện chính sách và thể chế về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, Việt Nam đang chuyển sang một giai đoạn mới: tổ chức thực thi và đưa thị trường carbon vào vận hành thực tế. Những giao dịch đầu tiên trên sàn carbon, yêu cầu minh bạch dữ liệu kiểm kê khí nhà kính và cơ chế sử dụng hạn ngạch, tín chỉ carbon đang tạo ra những thay đổi cụ thể đối với doanh nghiệp.
 |
| Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026: "Từ chính sách đến hành động" chính thức khai mạc vào sáng 14/8. |
Ngày 14/8, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Viện Tư vấn và Phát triển (CODE), Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), với sự hỗ trợ của Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO), tổ chức Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động”.
Diễn đàn có sự tham dự trực tiếp của khoảng 400 đại biểu đến từ Trung ương, địa phương, các hiệp hội, công ty chứng khoán, định chế tài chính - ngân hàng thương mại, quỹ đầu tư trong nước và quốc tế, cùng các doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, dầu khí, thép, xi măng, xây dựng, nông nghiệp giảm phát thải và các tổ chức quốc tế.
Theo nội dung được chia sẻ tại diễn đàn, Việt Nam đang bước vào giai đoạn quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển thị trường carbon, với trọng tâm chuyển từ xây dựng, hoàn thiện chính sách và thể chế sang tổ chức thực thi, vận hành thị trường trên thực tế. Đây cũng là thời điểm các cơ chế về tín chỉ carbon, tài chính xanh, công nghệ, dữ liệu và các dự án giảm phát thải cần được kết nối chặt chẽ hơn.
Minh bạch dữ liệu để thị trường vận hành
Một trong những nền tảng quan trọng để thị trường carbon vận hành hiệu quả là dữ liệu kiểm kê khí nhà kính phải chính xác, minh bạch và có khả năng kiểm chứng.
 |
| Ông Nguyễn Tuấn Quang (trái), Phó Cục trưởng Cục biến đổi khí hậu phát biểu tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026: "Từ chính sách đến hành động" chính thức khai mạc vào sáng 14/8. |
Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, nhấn mạnh các doanh nghiệp, cơ sở thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính cần thực hiện theo đúng quy định pháp luật. Sau đó, các thông tin, dữ liệu được gửi cho tổ chức thẩm định để kiểm tra, xác nhận.
Các tổ chức thẩm định được quản lý chặt chẽ theo quy định của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật. Theo thông tin được nêu tại diễn đàn, hiện có khoảng 28 tổ chức trong nước và gần 30 tổ chức nước ngoài được công nhận đủ điều kiện thẩm định. Các tổ chức này thực hiện thẩm định theo các tiêu chuẩn ISO và quy trình đã được cấp phép.
“Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước là rà soát, kiểm tra việc tổ chức thẩm định có thực hiện đúng quy trình và các nội dung thẩm định theo quy định hay không. Nếu có sai lệch giữa số liệu kiểm kê do doanh nghiệp, cơ sở cung cấp và kết quả thẩm định, chúng tôi sẽ xử lý trong quá trình thẩm định”, ông Quang cho biết.
Để giảm việc thực hiện và báo cáo kiểm kê theo hồ sơ giấy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng hệ thống báo cáo trực tuyến. Đây được xem là một bước tiến nhằm rút ngắn thời gian báo cáo, tăng độ chính xác, minh bạch và tạo điều kiện cho cơ quan quản lý đối soát dữ liệu.
“Để hạn chế việc thực hiện và báo cáo kiểm kê theo hồ sơ giấy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng hệ thống báo cáo trực tuyến. Hệ thống này sẽ giúp doanh nghiệp báo cáo nhanh chóng, chính xác và minh bạch hơn, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý dễ dàng đối soát dữ liệu của các cơ sở thực hiện kiểm kê”, ông Quang cho biết.
Đây không chỉ là câu chuyện về thủ tục báo cáo. Khi thị trường carbon chuyển sang vận hành, dữ liệu kiểm kê khí nhà kính trở thành cơ sở quan trọng để xác định nghĩa vụ phát thải, thẩm định kết quả giảm phát thải và thực hiện các giao dịch liên quan đến hạn ngạch, tín chỉ carbon.
Sàn giao dịch carbon bắt đầu vận hành
Một dấu mốc quan trọng của thị trường carbon Việt Nam là ngày 29/6/2026, khi sàn giao dịch carbon trong nước chính thức đi vào hoạt động tại Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX).
 |
| Ông Trần Trọng Kiên, Phó Giám đốc Phòng Thị trường chứng khoán phái sinh - Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX). |
Theo ông Trần Trọng Kiên, Phó Giám đốc Phòng Thị trường chứng khoán phái sinh - HNX, việc đưa sàn giao dịch carbon vào hoạt động là bước đi đầu tiên nhằm thương mại hóa lượng giảm phát thải của các tổ chức thành loại hàng hóa có thể giao dịch công khai trên thị trường.
Trong mô hình này, HNX được phân công cung cấp dịch vụ giao dịch cho hai loại hàng hóa chính là hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Đối với hạn ngạch phát thải, chỉ các cơ sở, tổ chức được Nhà nước phân bổ hạn ngạch mới có quyền thực hiện giao dịch mua bán.
Trong khi đó, đối với tín chỉ carbon, tất cả các tổ chức hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam đều có thể tham gia giao dịch. Để mua bán hàng hóa carbon, các tổ chức, doanh nghiệp phải mở tài khoản và giao dịch thông qua các thành viên giao dịch là các công ty chứng khoán thuộc Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX).
Hiện đã có 6 công ty chứng khoán trở thành thành viên giao dịch carbon. Sàn giao dịch áp dụng phương thức giao dịch thỏa thuận, trên cơ sở hai bên tự thương lượng và thống nhất các điều khoản trước khi nhập lệnh vào hệ thống.
Theo ông Kiên, trước khi phát lệnh, nhà đầu tư cùng thành viên giao dịch phải kiểm tra kỹ thông tin về mã sản phẩm, khối lượng và đặc biệt là giá giao dịch. Tài khoản cũng phải có đủ số dư tiền và hàng trước khi đặt lệnh.
Do thị trường carbon đang ở giai đoạn đầu và chưa có biên độ giao dịch, việc kiểm tra thông tin trước khi đặt lệnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu hai bên nhập nhầm giá và phía đối ứng xác nhận, lệnh vẫn được hệ thống ghi nhận thành công. Nhà đầu tư chỉ được sửa hoặc hủy đối với các lệnh chưa khớp hoặc chưa được xác lập trên hệ thống; khi giao dịch đã xác lập thành công thì không thể sửa hoặc hủy trên hệ thống của HNX.
Ngay trong ngày giao dịch đầu tiên 29/6, sàn đã ghi nhận giao dịch sản phẩm hạn ngạch mã VN2025 với tổng giá trị 161,66 triệu đồng. Ông Kiên kỳ vọng thời gian tới thị trường sẽ tiếp tục đón nhận thêm các sản phẩm tín chỉ carbon mới, qua đó gia tăng hàng hóa và tính thanh khoản.
Những giao dịch đầu tiên có thể chưa tạo ra quy mô lớn, nhưng mang ý nghĩa quan trọng về mặt vận hành. Từ đây, hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon không còn chỉ được nhìn nhận dưới góc độ chính sách mà từng bước trở thành hàng hóa có thể giao dịch trên thị trường.
Doanh nghiệp không thể chỉ mua tín chỉ để bù phát thải
Khi thị trường carbon bước vào giai đoạn vận hành, doanh nghiệp phát thải lớn sẽ phải tính toán cụ thể hơn về chi phí, công nghệ và chiến lược giảm phát thải.
 |
| Ông Nguyễn Thành Công, Trưởng phòng Thị trường, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường). |
Một nguyên tắc đáng chú ý được ông Nguyễn Thành Công, Trưởng phòng Thị trường, Cục Biến đổi khí hậu, chia sẻ là doanh nghiệp thuộc diện được phân bổ hạn ngạch chỉ được sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ tối đa 30% lượng hạn ngạch được cấp. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp không thể chỉ mua tín chỉ carbon để thay thế hoàn toàn nghĩa vụ giảm phát thải.
Trong giai đoạn thí điểm, thị trường trước mắt áp dụng với khoảng 150 doanh nghiệp phát thải lớn thuộc ba lĩnh vực gồm nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng. Hạn ngạch phát thải được phân bổ miễn phí 100%.
Hạn ngạch có thể hiểu là lượng khí nhà kính doanh nghiệp được phép phát thải trong một giai đoạn nhất định. Khi kết thúc kỳ tuân thủ, doanh nghiệp phải nộp trả số hạn ngạch tương ứng với lượng phát thải thực tế đã được kiểm kê.
Nếu phát thải vượt số hạn ngạch được phân bổ, doanh nghiệp có thể mua thêm hạn ngạch từ đơn vị còn dư hoặc sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ. Tuy nhiên, lượng tín chỉ được sử dụng không vượt quá 30% hạn ngạch đã phân bổ. Doanh nghiệp cũng được vay tối đa 15% hạn ngạch của giai đoạn kế tiếp để thực hiện nghĩa vụ hiện tại.
Chẳng hạn, một doanh nghiệp được phân bổ một triệu hạn ngạch thì chỉ có thể sử dụng tối đa 300.000 tín chỉ carbon để bù trừ. Quy định này giới hạn khả năng chỉ dựa vào việc mua tín chỉ trên thị trường để đáp ứng nghĩa vụ phát thải.
Ở chiều ngược lại, nếu doanh nghiệp đầu tư công nghệ, tổ chức sản xuất theo hướng phát thải thấp hơn mức được phân bổ, lượng hạn ngạch còn dư có thể được bán trên sàn hoặc chuyển sang giai đoạn tiếp theo.
Theo lộ trình được nêu tại diễn đàn, với giai đoạn tuân thủ 2025-2026, doanh nghiệp phải nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính trước ngày 1/12/2027 và hoàn thành nộp trả hạn ngạch trước ngày 31/12/2027. Cơ chế này đặt doanh nghiệp trước hai lựa chọn trực tiếp: đầu tư để giảm lượng khí nhà kính trong hoạt động sản xuất, hoặc phải cân đối thêm chi phí mua hạn ngạch và tín chỉ khi phát thải vượt mức được phân bổ.
Từ nghĩa vụ giảm phát thải đến giá trị carbon
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, để thị trường vận hành hiệu quả, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực kỹ thuật, bảo đảm tính minh bạch và phát huy vai trò trung tâm của cộng đồng doanh nghiệp.
 |
| Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhìn nhận, thị trường carbon vẫn là lĩnh vực mới đối với Việt Nam. |
Phát biểu khai mạc Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 sáng 14/8, Thứ trưởng Lê Công Thành cho biết diễn đàn diễn ra trong thời điểm có ý nghĩa quan trọng đối với lộ trình phát triển thị trường carbon tại Việt Nam. Đây cũng là cơ hội để cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, chuyên gia, tổ chức tài chính và công nghệ cùng trao đổi về những yêu cầu đặt ra trong quá trình đưa thị trường carbon vào vận hành thực tế.
Theo Thứ trưởng, thời gian qua, Chính phủ và các Bộ, ngành đã từng bước xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu. Đến nay, khung pháp lý về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon cơ bản đã được hình thành và tiếp tục được hoàn thiện.
Một dấu mốc đáng chú ý là ngày 29/6/2026, sàn giao dịch carbon trong nước chính thức đi vào vận hành thí điểm, tạo nền tảng cho việc trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.
Thông qua thị trường, doanh nghiệp có thêm cơ sở để lựa chọn các giải pháp giảm phát thải với chi phí phù hợp, từng bước thích ứng với các yêu cầu xanh ngày càng cao của thị trường quốc tế.
“Đây cũng là lý do chúng ta cần đưa thị trường carbon từ chính sách vào thực tiễn một cách minh bạch, hiệu quả và có trách nhiệm”, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.
Tuy nhiên, việc thị trường bắt đầu vận hành cũng đồng nghĩa với yêu cầu tiếp tục hoàn thiện nhiều điều kiện nền tảng. Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, thị trường carbon vẫn là lĩnh vực mới đối với Việt Nam. Trong quá trình triển khai thí điểm, các cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách, hạ tầng kỹ thuật, hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định và quản trị dữ liệu.
Cùng với đó, cơ quan quản lý sẽ tăng cường tham vấn, lắng nghe những khó khăn, vướng mắc và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp để kịp thời đưa ra các giải pháp phù hợp.
Việt Nam cũng cần tăng cường kết nối với các đối tác, tổ chức quốc tế nhằm thúc đẩy hợp tác về tài chính, công nghệ, nâng cao năng lực và phát triển các dự án giảm phát thải có chất lượng. Thứ trưởng kỳ vọng sau diễn đàn sẽ hình thành thêm nhiều kết nối cụ thể, có thêm nhiều dự án được quan tâm đầu tư, đồng thời ngày càng nhiều doanh nghiệp chủ động xây dựng năng lực giảm phát thải và tham gia thị trường carbon.
Doanh nghiệp phải trở thành chủ thể trung tâm
Để thị trường carbon phát triển, sự phối hợp giữa các chủ thể là điều kiện quan trọng. Nhà nước có vai trò kiến tạo thể chế và bảo đảm tính minh bạch của thị trường; các tổ chức tài chính cung cấp nguồn lực; các tổ chức công nghệ cung cấp giải pháp; chuyên gia và các tổ chức tư vấn góp phần nâng cao chất lượng dự án và năng lực thị trường.
Đặc biệt, doanh nghiệp được xác định là chủ thể trung tâm của quá trình chuyển đổi.
Thay vì chỉ nhìn giảm phát thải như một nghĩa vụ phải thực hiện, doanh nghiệp cần chuyển sang tư duy chủ động tạo ra giá trị từ hoạt động giảm phát thải. Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, đây là sự thay đổi rất quan trọng về tư duy trong quá trình phát triển thị trường carbon.
Từ góc độ kết nối thị trường, Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Ngọc Thạch cho rằng thị trường carbon Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, khi những chủ trương, chính sách từng bước được cụ thể hóa và đi vào thực tiễn.
“Với một lĩnh vực mới, có tính liên ngành và hội nhập quốc tế sâu rộng như thị trường carbon, khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn chỉ có thể được thu hẹp bằng đối thoại thực chất, thông tin minh bạch và những kết nối cụ thể”, ông Thạch cho hay.
Tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026, các chuyên gia, tổ chức quốc tế, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi về khung pháp lý, lộ trình phát triển thị trường carbon Việt Nam, cơ chế giao dịch, tín chỉ carbon, các quy định của Thỏa thuận Paris và kinh nghiệm quốc tế. Diễn đàn đồng thời mở ra cơ hội kết nối giữa doanh nghiệp, dự án giảm phát thải, nguồn vốn, công nghệ và thị trường.
Như vậy, thị trường carbon Việt Nam đã bắt đầu bước qua ranh giới giữa chính sách và thực tiễn. Sàn giao dịch đã vận hành, những giao dịch đầu tiên đã xuất hiện, cơ chế kiểm kê và thẩm định đang được chuẩn hóa, trong khi doanh nghiệp đứng trước yêu cầu phải chủ động hơn với bài toán phát thải.
Từ đây, hiệu quả của thị trường sẽ không chỉ được đo bằng số lượng giao dịch, mà còn bằng khả năng tạo ra những dự án giảm phát thải thực chất, huy động được nguồn lực tài chính và công nghệ, nâng cao năng lực doanh nghiệp và tạo ra giá trị từ quá trình chuyển đổi xanh.
Theo tinh thần của Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026, “Từ chính sách đến hành động” vì thế không chỉ là thông điệp của một sự kiện, mà cần trở thành quá trình hành động cụ thể, thường xuyên và liên tục của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức tài chính, công nghệ, chuyên gia và toàn xã hội.
