Làng nghề gạch gốm Mang Thít hình thành từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, khi kỹ thuật làm gạch được truyền lại và dần phát triển trong cộng đồng cư dân địa phương. Nhờ nguồn đất sét dồi dào từ phù sa và bàn tay khéo léo của người thợ, sản phẩm nơi đây nhanh chóng vươn ra thị trường rộng lớn khắp Nam Bộ.
Thời kỳ hưng thịnh nhất rơi vào khoảng thập niên 1980–1990. Khi đó, hàng nghìn lò gạch hoạt động liên tục ngày đêm, trải dài theo các tuyến sông, kênh rạch. Từ trên cao, những lò nung hình chóp nón nối tiếp nhau tạo nên một quần thể kiến trúc độc đáo, vừa đồ sộ vừa mang đậm dấu ấn vùng sông nước.
Không gian làng nghề khi ấy như một bản hòa âm đặc trưng: khói trấu bảng lảng, ánh lửa đỏ rực trong lò, xen lẫn tiếng lao động cần mẫn của con người.
 |
| Làng nghề gạch gốm Mang Thít hình thành từ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. |
Điểm khác biệt của gạch gốm Mang Thít nằm ở quy trình sản xuất thủ công tỉ mỉ. Đất sét được khai thác từ lòng đất, trải qua các công đoạn nhào trộn, tạo hình rồi phơi khô trước khi đưa vào lò nung.
Mỗi lò gạch cao khoảng 10–12 mét có thể nung hàng trăm nghìn sản phẩm trong một mẻ. Nhiên liệu chính là trấu – một phụ phẩm quen thuộc của nông nghiệp miền Tây. Người thợ phải túc trực liên tục nhiều ngày để điều chỉnh nhiệt độ, đảm bảo gạch chín đều, có màu đỏ đặc trưng.
Từ những năm 1990, làng nghề bắt đầu phát triển thêm dòng gốm mỹ nghệ không men. Sản phẩm có sắc đỏ hồng tự nhiên, phủ lớp phấn trắng nhẹ sau khi nung, tạo nên vẻ đẹp mộc mạc nhưng tinh tế. Đây từng là dòng hàng được thị trường châu Âu ưa chuộng.
Sự phát triển mạnh mẽ không kéo dài mãi. Nguồn đất sét dần cạn, chi phí sản xuất tăng, trong khi yêu cầu về bảo vệ môi trường ngày càng khắt khe. Cùng với đó, xu hướng vật liệu xây dựng mới khiến gạch nung truyền thống mất dần lợi thế.
Số lượng lò gạch vì thế giảm đáng kể, nhiều công trình ngừng hoạt động, phủ màu rêu phong theo thời gian. Tuy nhiên, chính vẻ cũ kỹ ấy lại tạo nên một không gian mang đậm chất hoài niệm – yếu tố đang thu hút sự quan tâm của du khách và giới sáng tạo.
Ngày nay, Mang Thít dần chuyển mình thành một “bảo tàng sống” của nghề gạch gốm. Du khách có thể len lỏi bằng thuyền qua các kênh rạch, chiêm ngưỡng những lò nung cổ kính từ góc nhìn mặt nước – trải nghiệm hiếm nơi nào có được.
Buổi sớm là thời điểm lý tưởng nhất, khi ánh nắng nhẹ xuyên qua làn khói mỏng, tạo nên khung cảnh như một thước phim xưa đầy chất nghệ thuật.
Ngoài tham quan, du khách còn có thể trực tiếp trải nghiệm nặn gốm, tìm hiểu quy trình sản xuất, mua các sản phẩm thủ công hoặc khám phá những công trình “nhà gốm” độc đáo được xây dựng hoàn toàn từ vật liệu địa phương.
Trước tiềm năng du lịch ngày càng rõ nét, địa phương đã xây dựng quy hoạch phát triển khu lò gạch gốm Mang Thít theo hướng kết hợp bảo tồn và khai thác. Không gian làng nghề được định hướng trở thành điểm du lịch trọng điểm, với các sản phẩm như tham quan đường thủy, du lịch sinh thái, trải nghiệm văn hóa.
Nhiều lò gạch cũ dự kiến được chuyển đổi thành không gian trưng bày, nghệ thuật hoặc dịch vụ du lịch, vừa giữ lại giá trị lịch sử, vừa tạo sinh kế mới cho người dân.
Điều cốt lõi trong quá trình này là bảo tồn “linh hồn” của làng nghề – sự chân thực, nhịp sống chậm và tinh thần lao động bền bỉ của người thợ.
Mang Thít hôm nay không chỉ kể câu chuyện của một nghề truyền thống từng vang bóng, mà còn mở ra hướng đi mới: biến di sản thành nguồn lực phát triển bền vững, góp phần định hình bản sắc riêng cho du lịch miền Tây Nam Bộ.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
