Làng nghề đệm bàng Phò Trạch (phường Phong Dinh, TP Huế) từ lâu đã trở thành một phần ký ức văn hóa của người dân xứ Huế. Trải qua nhiều biến động của thị trường và thay đổi trong thói quen tiêu dùng, nghề truyền thống này vẫn được gìn giữ một cách bền bỉ, từng bước thích nghi để tồn tại và phát triển.
Nghề xưa trong nhịp sống mới
Phò Trạch là một trong những làng nghề lâu đời của vùng đất Cố đô, nổi tiếng với những tấm đệm bàng mộc mạc, bền chắc và thân thiện với môi trường. Nghề đã tồn tại hàng trăm năm, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của người dân miền Trung, đặc biệt trong những ngày hè oi bức.
Nguyên liệu chính là cây bàng – loại cỏ mọc ở vùng đất ngập nước. Trước kia, người dân chủ yếu khai thác tự nhiên, nhưng hiện nay đã chủ động trồng để đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định. Sau khi thu hoạch, bàng được phơi khô, chẻ nhỏ rồi đan thành từng tấm đệm chắc chắn.
 |
Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm. Người thợ phải kiểm soát độ khô của sợi bàng sao cho không quá giòn, cũng không quá ẩm, nhằm đảm bảo độ bền và tránh ẩm mốc cho sản phẩm.
Hiện nay, làng nghề vẫn duy trì hàng trăm hộ tham gia sản xuất, nhiều gia đình đã gắn bó với nghề qua nhiều thế hệ. Với họ, làm đệm không chỉ là kế sinh nhai mà còn là cách gìn giữ truyền thống cha ông.
Một nghệ nhân lâu năm tại làng chia sẻ, trước đây hầu như nhà nào cũng làm đệm bàng. Dù hiện nay số hộ giảm đi, nhưng những người còn theo nghề đều giữ được sự tâm huyết, nỗ lực để nghề không bị mai một.
Tuy vậy, nghề truyền thống này đang đối mặt với không ít thách thức. Sự xuất hiện của các sản phẩm công nghiệp như nệm mút, nệm cao su với mẫu mã đa dạng, tiện dụng đã khiến đệm bàng dần thu hẹp thị phần. Thu nhập chưa cao cũng khiến lớp trẻ ít mặn mà tiếp nối.
Dẫu vậy, vẫn có những người trẻ quay về làng, tìm hướng đi mới. Không chỉ làm đệm, họ còn sáng tạo thêm các sản phẩm như chiếu, túi xách, đồ trang trí từ bàng, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị.
Hướng đi mới cho làng nghề
Những năm gần đây, làng nghề đệm bàng Phò Trạch nhận được sự quan tâm nhiều hơn từ chính quyền địa phương. Các chương trình hỗ trợ đào tạo, xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu được triển khai, giúp sản phẩm tiếp cận thị trường rộng hơn.
Đáng chú ý, việc kết hợp làng nghề với du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng đi triển vọng. Du khách đến Huế không chỉ tham quan di tích mà còn có thể ghé thăm làng, trực tiếp trải nghiệm quy trình đan đệm, tìm hiểu đời sống của người dân địa phương.
Một số cơ sở sản xuất đã chủ động cải tiến mẫu mã, đầu tư bao bì và xây dựng thương hiệu riêng, từng bước đưa sản phẩm vào các cửa hàng lưu niệm và điểm du lịch. Đây được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị và tăng thu nhập cho người dân.
Bên cạnh đó, xu hướng tiêu dùng xanh cũng tạo ra cơ hội mới. Với nguyên liệu tự nhiên, không hóa chất và dễ phân hủy, các sản phẩm từ bàng ngày càng được người tiêu dùng, đặc biệt là khách du lịch và thị trường quốc tế, quan tâm.
Dù vẫn còn nhiều khó khăn, làng nghề đệm bàng Phò Trạch vẫn âm thầm tồn tại như một minh chứng cho sức sống bền bỉ của các giá trị truyền thống. Mỗi sản phẩm không chỉ là vật dụng sinh hoạt mà còn là kết tinh của sự khéo léo, cần mẫn và tình yêu nghề của người dân.
Việc bảo tồn và phát triển làng nghề không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương. Trong bối cảnh hiện đại hóa, những làng nghề như Phò Trạch chính là “ký ức sống” của làng quê Việt, cần được trân trọng và tiếp nối.
Để làm được điều đó, cần sự chung tay từ nhiều phía – từ chính quyền, doanh nghiệp đến người dân. Khi sản phẩm được nâng tầm, thị trường được mở rộng và thế hệ trẻ được truyền cảm hứng, làng nghề đệm bàng Phò Trạch hoàn toàn có thể phát triển bền vững, giữ vững vị trí trong đời sống văn hóa xứ Huế.
Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng lách cách của khung đan, hương thơm của bàng khô và hình ảnh những người thợ cần mẫn vẫn là nét đẹp bình dị, góp phần làm nên bản sắc riêng cho vùng đất Cố đô.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
