Hơn 300 năm vẫn đỏ lửa giữ nghề
Từ cuối tháng 3, làng hến sông La bước vào vụ chính, không khí lao động trở nên rộn ràng, nhộn nhịp. Nghề khai thác và chế biến hến đã gắn bó với người dân qua nhiều thế hệ, mang lại nguồn thu nhập ổn định. Mùa hến thường kéo dài từ tháng 3 đến tháng 7, trong đó cao điểm là cuối tháng 3 đến tháng 4 – thời điểm mực nước ổn định, dòng chảy hiền hòa, thuận lợi cho việc cào, đãi hến.
 |
| Khu lều trại nơi phân loại chế biến sản vật và sơ chế hến bên dòng sông La. |
Khoảng 4 đến 5 giờ chiều hàng ngày, bến sông bắt đầu nhộn nhịp. Những con thuyền lần lượt cập bờ, chở theo hến và dắt được khai thác từ hạ lưu Sông La, sông Ngàn Sâu, thậm chí tận Bến Thủy. Khi sản vật được đưa lên bờ, người dân nhanh chóng phân loại, ngâm rửa và sơ chế.
Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi nhiều kinh nghiệm và sự kiên trì. Người làm nghề phải biết “đọc” con nước, chọn đúng thời điểm thủy triều xuống để đạt sản lượng cao. Hến vùi sâu trong lớp cát bùn nên phải dùng cào xới nhẹ, sau đó đãi qua nhiều lần nước mới thu được.
 |
| Để ra được sản phẩm hến sạch, các công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi nhiều kinh nghiệm và sự kiên trì. |
Bà Nguyễn Thị Thủy (50 tuổi, thôn Bến Hến) chia sẻ: “Từ nhỏ tôi đã theo bố mẹ làm nghề. Đến nay vẫn gắn bó, bởi đây là nghề của ông bà truyền lại từ rất lâu đời.”
Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Hoa cho biết, vào mùa hến, gia đình bà duy trì nhịp lao động đều đặn mỗi ngày. Khoảng 17–18 giờ, chồng bà chèo thuyền ra sông cào hến, đến sáng hôm sau mới trở về. Những ngày thuận lợi, sản lượng có thể đạt cả tấn; ngày ít cũng được trên dưới một tạ.
 |
| Hến được làm sạch tạp chất trước khi luộc |
Sau khi hến được đưa lên bờ, công đoạn chế biến bắt đầu với những bếp lửa luôn đỏ rực. Luộc hến là khâu quan trọng, đòi hỏi sự khéo léo. Người nấu phải canh lượng nước vừa đủ, giữ lửa đều để hến mở miệng. Nếu đổ quá nhiều nước, nước luộc sẽ nhạt; nếu lửa yếu, hến không mở miệng, khó tách ruột.
Giữa trưa nắng, hình ảnh những người phụ nữ ngồi bên bếp lửa, tay thoăn thoắt đãi hến đã trở nên quen thuộc. Khói bếp quyện cùng mùi thơm đặc trưng lan tỏa khắp xóm nhỏ, tạo nên khung cảnh bình dị mà ấm áp. Chính những bếp lửa ấy đã nuôi sống nhiều thế hệ, giữ cho làng nghề không bị mai một.
 |
Sau khi hến được đưa lên bờ, công đoạn chế biến bắt đầu với những bếp lửa luôn đỏ rực. Luộc hến là khâu quan trọng, đòi hỏi sự khéo léo. |
Tuy nhiên, nghề đãi hến hiện nay cũng đối mặt với không ít khó khăn. Nguồn hến tự nhiên có dấu hiệu suy giảm do tác động môi trường và khai thác kéo dài. Bên cạnh đó, nhiều lao động trẻ rời quê tìm kiếm cơ hội khác, khiến lực lượng gắn bó với nghề ngày càng ít đi.
Dẫu vậy, những người ở lại vẫn kiên trì giữ nghề. Với họ, Sông La không chỉ là nguồn sống mà còn là một phần ký ức. Mỗi bãi bồi, mỗi con nước đều gắn với những câu chuyện đời thường sâu sắc.
Từ nguyên liệu dân dã, hến được chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như cháo hến, canh hến, hến xào… Ngày nay, hến sông La không chỉ là món ăn quen thuộc mà còn trở thành đặc sản, được ưa chuộng tại nhiều nhà hàng, khách sạn. Nhờ đó, giá trị sản phẩm ngày càng được nâng cao, đầu ra ổn định hơn.
 |
| Sau khi luộc xong lại tiếp tục loại bỏ vỏ hến đồng thời làm sạch đất cát còn sót lại. |
Nâng cao thu nhập từ đặc sản quê
Trước đây, hến chủ yếu được tiêu thụ tại chợ Hôm (Đức Thọ) và các khu vực lân cận. Hiện nay, sản phẩm đã có mặt ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước, thậm chí vươn ra thị trường nước ngoài. Vào mùa cao điểm, hến to có thể đạt giá 150.000–170.000 đồng/kg, hến nhỏ khoảng 40.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu nhập khá cho người dân.
Theo ông Phan Tuấn Anh – Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Đức Minh, địa phương đang từng bước định hướng bảo tồn và phát triển nghề truyền thống, hỗ trợ người dân khai thác bền vững, nâng cao giá trị sản phẩm và gắn với du lịch trải nghiệm. Nếu được đầu tư đúng hướng, làng đãi hến không chỉ là nơi mưu sinh mà còn có thể trở thành điểm đến hấp dẫn.
 |
| Từ nguyên liệu dân dã, hến được chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như cháo hến, canh hến, hến xào… |
Hơn 300 năm trôi qua, làng đãi hến bên dòng Sông La vẫn bền bỉ tồn tại như chính dòng sông ngày đêm chảy mãi. Những bếp lửa vẫn đỏ, những con người vẫn cần mẫn, góp phần gìn giữ một nghề truyền thống và viết tiếp câu chuyện đẹp về sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên.
Hiện nay, hơn 70 hộ dân vẫn duy trì nghề khai thác, sơ chế và chế biến hến theo phương thức truyền thống. Mỗi ngày, những căn bếp nhỏ ven sông vẫn nghi ngút khói, mang theo hương vị đặc trưng của hến tươi đến với người tiêu dùng khắp nơi.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
