Trong quá trình xây dựng nhà vườn sinh vật cảnh trong khuôn viên Trường TH-THCS-THPT Hoàng Việt, nghệ nhân Lê Đình Hiền - cũng là Chủ tịch HĐQT nhà trường, đã dày công nghiên cứu các tài liệu về bảo tồn hệ thực vật, nhất là những loài thực vật quý. Dấu chân ông đã đến nhiều miền đất để tìm hiểu về các loài thực vật đang sinh sống và cần được bảo tồn. Năm 2010 ông Lê Đình Hiền bắt đầu thực hiện giấc mơ “đưa rừng về nhà”.
|
Dấu ấn đậm nét trong việc bảo tồn các hệ thực vật của nghệ nhân Lê Đình Hiền không nằm ở chỗ số lượng các loài thực vật mà ở chỗ xuất xứ các loài thực vật đang sinh sống. Từ quan điểm đó, hơn 15 năm sưu tầm các loài thực vật, ông Hiền tuyệt đối không khai thác cây, nhất là cây cổ thụ đang sinh trưởng trong các cánh rừng. Ý thức được việc bảo tồn thực vât tại nhà vườn luôn song song việc bảo vệ thực vật đang sinh trưởng trong các cánh rừng tự nhiên, rừng nguyên sinh.
Ông Hiền kể, có lần ông mua một cây bằng lăng trắng của người dân trong rẫy; vì cây quá to, cao nên ngoài việc xin giấy phép của các cơ quan chức năng, ông còn mua cả con đường vào rẫy vì xe câu làm hư đường. Qua một cổng chào, vì vướng chiều cao nên ông xin phép địa phương và dân làng phá cổng chào cho xe chở cây đi qua, sau đó ông làm lại cổng chào cho bà con.
Các hệ thực vật phong phú, đa dạng về chủng loại đang được bảo tồn, chăm sóc tại nhà vườn đều phát triển khỏe mạnh. Từ cổng trường, hình ảnh hàng cây cổ thụ sừng sững giữa đất trời nắng, gió như đưa chúng ta về với thiên nhiên. Cây sung không biết bao nhiêu tuổi nhưng cũng phải 5-6 người ôm mới hết vòng quanh gốc cây đang thay lá mới. Dưới gốc cây sung, những em bé thả hồn vào trang sách. Men theo các con đường dẫn vào các khu chức năng trong trường, những hàng cây sừng sững, nối tiếp vẽ lên màu xanh của cánh rừng trong phố thị.
Những hàng cây cổ thụ như cà te, osaka (muồng hoa đỏ), giáng hương Ấn Độ, bằng lăng ổi, bằng lăng tím… được trồng dọc các con đường trong nhà vườn.
 |
| Hàng cây cà te được trồng bao quanh khu bảo tồn hệ thực vật trong nhà vườn Lê Đình Hiền. |
 |
| Những cây sanh Nam Điền trên 20 năm tuổi được đặt quanh khuôn viên nhà vườn. |
 |
| Đồi tùng La Hán hơn 100 cây được quy hoạch giữa trung tâm Khu bảo tồn rừng. |
Không chỉ sưu tầm, bảo tồn các loại thực vật quý hiếm nằm trong danh mục cần được bảo tồn theo Nghị định 258/2025/NĐ-CP về quản lý công viên, cây xanh, mặt nước, tại khu vực căn tin nhà trường, hàng trăm cây tùng La Hán đủ cỡ kiêu hãnh nghiêng mình soi bóng nước hồ cá Koi hay rợp mát trên các lối đi dẫn vào khu vực bảo tồn đá, hoa lan. Bên nhà đa năng, một ngọn đồi thu nhỏ với hàng trăm cây tùng La Hán dáng trực đang bung nhựa sống mãnh liệt.
Mỗi sáng, hệ thống tạo ẩm cho khu vườn lại tự động phun sương khắp nơi. Những thảm cỏ các loại được tắm trong làn sương và nắng sớm, cho cảm giác hệt như lạc vào một khu rừng nhiệt đới. "Từ khi có vườn, sáng nào tôi cũng dành thời gian để ngắm. Vui nhất là lúc phát hiện ra một lá non" - ông Hiền chia sẻ.
 |
| Hàng cây muồng hoa đỏ bên khu thể thao trong nhà vườn. |
Là một người mê cây cối, ông Hiền đã đặt chân khắp các vùng rừng núi ở Việt Nam và nhiều nơi trên thế giới. Đôi chân mê di chuyển ấy phải dừng lại một chỗ vì Covid-19. Đầu năm 2021, ông bắt đầu chơi các loại cây trong nhà và nhanh chóng "nghiện".
 |
| Các loài cây leo, cây lấy lá, cây hoa, cây dược liệu được trồng theo từng ô trong Khu trải nghiệm 4.0. |
Tại Khu trải nghiệm 4.0 rộng hơn 1.000 m2 trong nhà vườn Lê Đình Hiền, mỗi ô được sắp xếp từng thảm thực vật cùng điều kiện sinh trưởng như nhau để thuận tiện chăm sóc. Với đa dạng về chủng loại, dường như ngày nào cũng có hoa khoe sắc trong Khu trải nghiệm 4.0. Ngoài việc phục vụ khách tham quan, đây là nơi để các em học sinh, giáo viên trải nghiệm, gần gũi với thiên nhiên, tạo môi trường học tập sinh động và cũng là nơi khơi nguồn cảm xúc cho các bạn yêu thơ ca, nhạc hội.
Trầu bà lá xẻ, loại cây ai cũng mê khi mới chơi kiểng lá, khi biết nó còn có màu vàng, trắng, mint... rồi các dòng như Philodendron, Caladium, Anthurium, Alocasia... Với với hàng trăm các loài thưc vật dây leo, các loài cây thấp như hồng môn, cát tường, phát tài, dâu tây, mai vạn phúc, nhài leo, găng tu hú, môn trắng... được sắp xếp khoa học theo từng giàn riêng biệt, các lối đi với hệ thống phun nước được thiết kế tạo môi trường mát mẻ, trong lành.
“Lá phổi xanh” giữa nhịp sống đô thị
Tình yêu đối với cây cối của ông Hiền còn liên quan đến nhu cầu chăm sóc sức khỏe, cả về thể chất lẫn tinh thần. Cũng theo ông Hiền, cây cối giúp con người giảm stress và lo âu, tăng khả năng tập trung và ghi nhớ, đẩy cao hiệu suất làm việc, khơi nguồn sáng tạo. Việc chăm sóc cây xanh cũng đem tới niềm vui như lúc đạt được thành tựu nào đó cho người trẻ tuổi. Giữa bối cảnh xã hội phát triển kéo theo nhiều căng thẳng, những lợi ích này của cây xanh càng trở nên quan trọng.
 |
| Rau xanh trong khu vườn thực nghiệm trường Hoàng Việt tại xã Quảng Phú, tỉnh Đắk Lắk. |
Việc khai thác quá mức tài nguyên thiên nhiên và hiện tượng biến đổi khí hậu đều đang ảnh hưởng tới sức khoẻ con người, đặc biệt khi tính đa dạng sinh học của các loài thực vật dược liệu – một nhánh đa dạng sinh học có ích cho sức khoẻ và cuộc sống của con người dần mất đi. Trước nguy cơ này, ông Hiền đã thực hiện một số biện pháp cần thiết để đảm bảo tương lai đa dạng sinh học của các loài thực vật dược liệu.
Theo lời ông Hiền, tuy mối quan tâm tới các loài thực vật dược liệu là khác nhau ở các đối tượng khác nhau, song việc bảo tồn tính đa dạng của các loại thuốc sẽ mang lại lợi ích cho tất cả mọi người. Chính vì vậy chúng ta cần nỗ lực mạnh mẽ hơn nữa trong việc bảo tồn tính đa dạng sinh học của cây thuốc.
Theo Hiệp ước khung về biến đổi khí hậu của Liên Hiệp Quốc, biến đổi khí hậu có ảnh hưởng rất sâu rộng tới sức khoẻ con người cũng như đa dạng sinh học và cả hai vấn đề này cần được giải quyết. Chính vì vậy việc bảo tồn các hệ thực vật tại nhà vườn Lê Đình Hiền đã tác động tích cực tới môi trường, sức khỏe và đa dạng sinh học cần nhìn nhận trong sự hợp tác phát triển ở cấp vùng và quốc gia. Tất cả các hoạt động bảo tồn, phát triển thể hiện vai trò của các sinh thái rừng nhằm hướng tới một sự phát triển bền vững.
 |
| Nhà vườn SVC tiêu biểu Lê Đình Hiền (thứ 2 từ phải sang), Ủy viên BCH Hội SVC Việt Nam khóa VII giới thiệu các hệ thực vật đang được bảo tồn tại Khu bảo tồn rừng rộng 12 ha tại xã Quảng Phú, tỉnh Đắk Lắk cùng BCH Hội SVC tỉnh Đắk Lắk và BCH Hội SVC tỉnh Phú Yên (cũ). |
Khu bảo tồn các hệ thực vật của nhà vườn Lê Đinh Hiền có tầm quan trọng đặc biệt đối với việc bảo vệ các loài thực vật dược liệu, chính vì thế ông Hiền thiết kế dễ nhận biết một cách rõ ràng các loài dược liệu có trong khu bảo tồn, xác định phân loài, số lượng đồng thời qua đó giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của chúng. Khu bảo tồn các hệ thực vật có thể giúp bảo vệ môi trường sống của các loài cây dược liệu đồng thời là phương tiện để thích ứng với biến đổi khí hậu cũng như duy trì các chức năng sinh thái của chúng. Hệ thống bảo tồn này đang được nhà vườn Lê Đình Hiền mở rộng và quản lý một cách hiệu quả để phát huy vai trò bảo vệ đa dạng sinh học và sức khoẻ con người.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
