Trong khuôn viên Di tích lịch sử quốc gia đền Gắm, xã Tân Minh, TP Hải Phòng, có một cây nhãn cổ thụ hơn 600 tuổi, được công nhận là Cây di sản Việt Nam từ năm 2017. Người dân địa phương gọi cây là “thần nhãn”, bởi không chỉ tuổi đời ngót nghét hơn nửa thiên niên kỷ, mà mỗi mùa hè cây vẫn trổ hoa kết trái xum xuê, tỏa bóng mát trong khuôn viên di tích, thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách.
Truyền thuyết kể lại, sau khi dựng đền Gắm, người dân Hưng Yên quê hương Thái phó Ngô Lý Tín đã mang cây nhãn đặc sản đến trồng phía sau hậu cung. Qua nhiều thế kỷ, cây vẫn xanh tốt, các thế hệ cây con mọc lên từ gốc cổ thụ cũng góp phần làm sống động khuôn viên đền. Mỗi năm, chùm nhãn đầu tiên trong mùa đều được dâng lên ban thờ Thái phó Ngô Lý Tín, tưởng nhớ công lao của bậc tiền nhân.
Trong cơn bão lịch sử Yagi tháng 9/2024, hai trong ba cành lớn của cây nhãn bị gãy, nhưng Ban Quản lý di tích đã kịp thời cưa bỏ và chăm sóc, giúp cây hồi phục nhanh chóng. Hằng năm, cây nhãn vẫn cho quả thơm ngọt, trở thành điểm nhấn đặc biệt của đền Gắm.
 |
| Cây nhãn di sản hơn 600 tuổi trong khuôn viên Di tích lịch sử quốc gia đền Gắm. |
Lịch sử đền Gắm
Đền Gắm được xây dựng dưới thời vua Lý Cao Tông, cách đây hơn 800 năm, thờ Thái phó Ngô Lý Tín. Năm 1992, đền được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia.
Theo sử sách, Thái phó Ngô Lý Tín sinh ngày 20/1 năm Bính Ngọ (1126) tại trang Vĩnh Đồng, huyện Khoái Châu, trấn Sơn Nam (nay thuộc Hưng Yên). Cha ông là Ngô Huy Hiếu, mẹ là Đào Thị Phúc. Thuở nhỏ, ông theo học một thầy đồ nổi tiếng tại Hải Dương và nổi bật với tư chất thông minh, chăm chỉ. Năm 18 tuổi, cha mẹ qua đời, ông trở về trang Cẩm Khê (nay thuộc xã Tân Minh, TP Hải Phòng), mở trường dạy học và luyện tập võ nghệ.
Thời đó, đất nước gặp nhiều khó khăn: giặc cướp nổi lên khắp nơi, hạn hán mất mùa, đời sống nhân dân khốn khổ, biên cương bị xâm phạm. Vua Lý Anh Tông ban chiếu cầu hiền, Ngô Lý Tín cùng 30 trai tráng trong trang đi theo tham gia nghĩa vụ bảo vệ. Ông lập nhiều chiến công hiển hách, được phong Thượng tướng quân năm 1182 và làm Đốc tướng chinh phạt quân Ai Lao năm 1183. Sau chiến thắng, ông được phong làm Thái phó, đồng thời giữ vai trò phụ chính cho vua khi Thái sư Đỗ An Di qua đời năm 1188.
Trên đường trở về thăm trang Cẩm Khê, Thái phó Ngô Lý Tín không may gặp bão lớn trên sông Quán Trang – Văn Úc, thuyền chìm, ông và tất cả mọi người tử nạn vào ngày 9/10 năm Canh Tuất (1190). Thi hài ông được sóng đưa vào bãi sông trang Cẩm Khê, người dân đưa về chôn cất tại khu đất xưa và lập đền thờ, lưu giữ hương khói quanh năm.
Trải qua nhiều lần trùng tu, gần nhất là năm 2010 nhân kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, đền Gắm vẫn giữ được kiến trúc cổ kiểu “tiền nhất hậu đinh” với 5 gian Tiền đường, 3 gian Tiền tế và 1 gian Hậu cung. Các kèo gỗ theo kiểu thuận chồng, đốc thước, mái lợp ngói mũi hài, cửa theo kiểu “cửa thùng khung khách”.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
