Trong dòng chảy đổi mới toàn diện của đất nước, khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới được ban hành, một tầm nhìn chiến lược đã được xác lập: đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội; lấy con người làm trung tâm, di sản làm nền tảng và sáng tạo làm động lực.
 |
| Sinh vật cảnh là một trong 7 nhóm ngành nghề phát triển nông thôn, trở thành ngành kinh tế sinh thái có giá trị cao, góp phần chuyển dịch cơ cấu cây trồng và nâng cao thu nhập. (Ảnh: Trung tâm thương mại và Du lịch Dũng Tân) |
Trong bức tranh ấy, ngành Sinh vật cảnh Việt Nam (SVCVN) không chỉ là một trong 7 nhóm ngành nghề phát triển nông thôn, trở thành ngành kinh tế sinh thái có giá trị cao, góp phần chuyển dịch cơ cấu cây trồng và nâng cao thu nhập được khẳng định trong Nghị định số 52/2018/NĐ-CP, mà còn hiện diện như một lĩnh vực thẩm mỹ, mà đang từng bước khẳng định vai trò là cầu nối sống động giữa thiên nhiên, văn hóa và kinh tế di sản, góp phần kiến tạo môi trường sống xanh, bền vững và giàu bản sắc đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
Sinh vật cảnh từ những cây bonsai, hoa lan, tiểu cảnh, đến các không gian vườn truyền thống vốn là sự kết tinh của nghệ thuật, tri thức sinh học và chiều sâu văn hóa dân tộc. Trong bối cảnh mới, khi Nghị quyết 80 nhấn mạnh việc “nhận diện đầy đủ và khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa”, ngành Sinh vật cảnh đã và đang chuyển mình mạnh mẽ, từ một thú chơi tao nhã thành một lĩnh vực kinh tế sáng tạo gắn với di sản, du lịch và cộng đồng. Những tác phẩm cây cảnh không chỉ là sản phẩm thẩm mỹ mà còn là “tài sản văn hóa sống”, mang trong mình câu chuyện lịch sử, triết lý nhân sinh và bản sắc vùng miền.
Tại nhiều di tích quốc gia đặc biệt, sự hiện diện của sinh vật cảnh đã góp phần làm sống dậy không gian văn hóa truyền thống, tạo nên sự hài hòa giữa kiến trúc cổ kính và thiên nhiên xanh mát. Tiêu biểu là không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nơi những chậu địa lan quý được chăm sóc bởi các nghệ nhân Hội Địa lan Thăng Long đã trở thành điểm nhấn tinh tế giữa chốn linh thiêng ngàn năm hiếu học. Mỗi mùa hoa nở, không gian di tích như được khoác lên mình một diện mạo mới vừa trang nghiêm, vừa gần gũi, vừa gợi mở chiều sâu văn hóa.
 |
| Du khách quốc tế tham quan Văn Miếu - Quốc Tử Giám tranh thủ ghi lại những khoảnh khắc bên các tác phẩm hoa địa lan do Hội Địa lan Thăng Long phối hợp trồng và chăm sóc trong khuôn viên di tích. - (Ảnh: Phạm Hùng) |
Không dừng lại ở việc tô điểm cảnh quan, ngành Sinh vật cảnh còn đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức các sự kiện văn hóa, chính trị lớn của đất nước. Việc Hội Sinh vật cảnh Việt Nam tham gia trưng bày cây cảnh tại Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ XI và Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng không chỉ góp phần tạo dựng không gian trang trọng, mà còn thể hiện bản sắc mỹ thuật truyền thống trong một bối cảnh hiện đại. Những tác phẩm được lựa chọn kỹ lưỡng, sắp đặt hài hòa đã trở thành biểu tượng của sự kết nối giữa truyền thống và tương lai.
 |
| Hội Sinh vật cảnh Việt Nam tham gia trưng bày cây cảnh tại Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ XI và Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng không chỉ góp phần tạo dựng không gian trang trọng, mà còn thể hiện bản sắc mỹ thuật truyền thống trong một bối cảnh hiện đại. - (Ảnh: Phạm Hùng) |
Đặc biệt, trong các lễ hội truyền thống, sinh vật cảnh ngày càng trở thành một phần không thể thiếu, góp phần nâng tầm giá trị văn hóa và thu hút du khách. Tại lễ hội Khai ấn Đền Trần năm 2026, triển lãm sinh vật cảnh với gần 500 tác phẩm đã thu hút đông đảo du khách, tạo nên một không gian nghệ thuật sống động, nơi mỗi cây cảnh là một câu chuyện, mỗi tiểu cảnh là một tác phẩm nghệ thuật. Tương tự, tại tại sân giải võ thuộc Di tích quốc gia đặc biệt đền Hóa Dạ Trạch, xã Triệu Việt Vương (Hưng Yên), triển lãm sinh vật cảnh kết hợp đấu giá cây cảnh để gây quỹ tôn tạo di tích đã mở ra một hướng đi mới: biến nghệ thuật thành nguồn lực phục vụ cộng đồng.
Trong mạch nguồn di sản ấy, Chùa Côn Sơn một thành phần quan trọng của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc hiện lên như một biểu tượng tiêu biểu cho sự giao hòa giữa thiên nhiên, văn hóa và tâm linh. Nằm dưới chân núi Kỳ Lân, giữa không gian non thiêng tĩnh tại, chùa Côn Sơn không chỉ là nơi lưu giữ dấu ấn của như Phật hoàng Trần Nhân Tông, Huyền Quang tôn giả vị Tổ thứ 3 của Phật giáo Trúc Lâm triều Trần, Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi, mà còn là nơi hội tụ của cảnh sắc thiên nhiên hài hòa, với rừng thông, suối đá, hồ nước và vườn tháp cổ kính.
 |
Chính trong không gian ấy, sinh vật cảnh đã góp phần làm nổi bật vẻ đẹp thiền vị, tạo nên một “cảnh giới sống” nơi con người có thể tìm về sự an yên nội tâm. Những hàng thông trăm năm, những tán cây cổ thụ, những chậu cảnh được chăm sóc tỉ mỉ… tất cả hòa quyện tạo nên một bức tranh sơn thủy hữu tình, nơi thiên nhiên và con người cùng tồn tại trong sự cân bằng và tôn trọng lẫn nhau.
 |
| Chùa Côn Sơn là một thành phần quan trọng của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc hiện lên như một biểu tượng tiêu biểu cho sự giao hòa giữa thiên nhiên, văn hóa và tâm linh. - (Ảnh: Phạm Hùng) |
Đáng chú ý, trước đây các hội viên Hội SVC Việt Nam đã trực tiếp tham gia trưng bày, triển lãm hoa và cây cảnh tại chính không gian Chùa Côn Sơn. Những hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa nghệ thuật đơn thuần mà còn tạo nên sự giao thoa sâu sắc giữa thiên nhiên và thiền cảnh, giữa sáng tạo đương đại và giá trị truyền thống. Các kỳ triển lãm đã từng bước khẳng định vị thế riêng, để lại nhiều dấu ấn tốt đẹp trong lòng du khách, góp phần làm phong phú thêm trải nghiệm khi hành hương về miền di sản.
Trong không gian cổ kính, tĩnh tại của chốn thiền môn, mỗi tác phẩm sinh vật cảnh trở thành một điểm nhấn sống động, làm nổi bật vẻ đẹp hài hòa giữa cảnh quan tự nhiên và chiều sâu văn hóa - tâm linh. Sắc hoa, dáng cây không chỉ tô điểm cảnh chùa mà còn khơi gợi cảm xúc, dẫn dắt người thưởng lãm đến với tinh thần an nhiên, tự tại của Thiền phái Trúc Lâm. Qua đó, những giá trị đặc trưng của văn hóa - lịch sử Côn Sơn được phát huy một cách tự nhiên, mềm mại nhưng đầy sức lan tỏa.
Từ thực tiễn đó, việc tiếp tục phối hợp tổ chức các không gian trưng bày, triển lãm hoa và cây cảnh tại Chùa Côn Sơn trong thời gian tới là hướng đi mang tính chiến lược. Việc xây dựng các không gian chuyên đề gắn với du lịch sinh thái, trải nghiệm không chỉ tạo điểm nhấn đặc sắc cho di tích mà còn góp phần nâng tầm giá trị của toàn bộ Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc trong tiến trình hội nhập và phát triển. Đây chính là mô hình “di sản sống”, nơi các giá trị văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn được tái tạo, lan tỏa và chuyển hóa thành nguồn lực phát triển.
 |
| Chùa Côn Sơn là một thành phần quan trọng của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc hiện lên như một biểu tượng tiêu biểu cho sự giao hòa giữa thiên nhiên, văn hóa và tâm linh. - (Ảnh: Phạm Hùng) |
Việc chùa Côn Sơn được UNESCO công nhận là một phần của Di sản Thế giới vào năm 2025 đã mở ra một cơ hội lớn để phát triển kinh tế di sản theo đúng tinh thần Nghị quyết 80. Đây không chỉ là sự ghi nhận về giá trị lịch sử, văn hóa, mà còn là lời khẳng định về tiềm năng phát triển bền vững dựa trên di sản. Trong đó, sinh vật cảnh đóng vai trò như một “ngôn ngữ mềm”, giúp truyền tải giá trị văn hóa đến công chúng một cách sinh động và dễ tiếp cận.
Cũng tại một di tích văn hóa tâm linh của dân tộc, hướng tới Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng và Tuần văn hóa - du lịch Đất Tổ 2026, công tác chuẩn bị cho Triển lãm hoa lan nghệ thuật toàn quốc lần thứ III tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng đã cơ bản hoàn tất, sẵn sàng cho ngày khai mạc với quy mô toàn quốc. Triển lãm quy tụ đông đảo nghệ nhân, nhà vườn, câu lạc bộ hoa lan tiêu biểu trên cả nước, mang đến hàng nghìn tác phẩm đặc sắc. Mỗi chậu lan không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, mà còn là kết quả của quá trình lao động sáng tạo, thể hiện trình độ nuôi trồng và thẩm mỹ ngày càng cao của cộng đồng người chơi lan Việt Nam.
 |
| Đền Hùng là nơi hội tụ văn hóa tâm linh của dân tộc. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và lễ hội đền Hùng là thể hiện hết sức cụ thể, sinh động và thiêng liêng truyền thống cố kết cộng đồng của dân tộc Việt Nam. Lễ hội đền Hùng là một lễ hội lớn mang tầm vóc quốc gia ở Việt Nam; đặc biệt, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. |
Sự kiện này không chỉ là một hoạt động văn hóa, mà còn là minh chứng rõ nét cho việc triển khai Nghị quyết 80 trong thực tiễn: đưa di sản vào đời sống, biến không gian di tích thành không gian sáng tạo, nơi người dân không chỉ tham quan mà còn tham gia, trải nghiệm và hưởng lợi từ các giá trị văn hóa. Đây chính là mô hình “di sản dẫn dắt phát triển kinh tế” mà Nghị quyết đã đề ra.
Cùng với đó, các hoạt động trưng bày, triển lãm sinh vật cảnh tại các địa phương như Hà Nội, Hưng Yên, Phú Thọ, Ninh Bình, Bắc Ninh… đang ngày càng được tổ chức bài bản, chuyên nghiệp, gắn với du lịch và phát triển kinh tế địa phương. Những hội thi, triển lãm không chỉ là nơi giao lưu, học hỏi giữa các nghệ nhân, mà còn là cơ hội để quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường.
 |
| Được xây dựng vào thế kỷ XI, di tích lịch sử Đền Đô đã được thể hiện trong nhiều tài liệu quý. Trong Mộc bản Triều Nguyễn, câu chuyện về Đền Đô được khắc lại một cách chi tiết, cụ thể. Mộc bản triểu Nguyễn đã được UNESCO công nhận là di sản tư liệu thế giới vẫn còn lưu những bản khắc về sự quan tâm đặc biệt của các vua triều Nguyễn dành cho Đền Đô là điều hết sức quý giá. Năm 2025, Triển lãm Sinh vật cảnh Đền Đô 2025 quy tụ hơn 380 tác phẩm đặc sắc gồm cây cảnh, hoa lan... từ các nghệ nhân trên khắp cả nước. |
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, ngành SVC Việt Nam cũng đang từng bước tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu của công nghiệp văn hóa. Những sản phẩm như bonsai, hoa lan, tiểu cảnh… không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn có tiềm năng xuất khẩu, góp phần xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm văn hóa sáng tạo mang bản sắc Việt Nam. Đây là một hướng đi phù hợp với định hướng “xuất khẩu sản phẩm - dịch vụ văn hóa có sức cạnh tranh toàn cầu” mà Nghị quyết 80 đã đề ra.Tuy nhiên, để phát huy hết tiềm năng ấy, ngành SVC cần tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, ứng dụng khoa học công nghệ và tăng cường liên kết với các ngành khác như du lịch, giáo dục, truyền thông. Việc xây dựng các cụm sáng tạo, không gian trưng bày, trung tâm nghiên cứu và đào tạo về sinh vật cảnh sẽ là những bước đi cần thiết để hình thành một hệ sinh thái phát triển bền vững.
Đồng thời, cần chú trọng đến vai trò của cộng đồng, những người trực tiếp tạo ra và gìn giữ giá trị. Khi người dân được tham gia vào quá trình sản xuất, tiêu dùng và chia sẻ lợi ích từ tài nguyên văn hóa, họ sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trong việc bảo tồn và phát huy di sản. Đây cũng chính là tinh thần “lấy người dân làm trung tâm” mà Nghị quyết 80 đã nhấn mạnh.
 |
Từ những không gian thiền tịnh như Chùa Côn Sơn, đến những di tích lịch sử như Văn Miếu - Quốc Tử Giám hay Khu di tích lịch sử Đền Hùng, sinh vật cảnh đang hiện diện như một dòng chảy mềm mại nhưng bền bỉ, góp phần kết nối quá khứ với hiện tại, thiên nhiên với con người, văn hóa với kinh tế. Đó không chỉ là những chậu cây, cành hoa, mà là biểu tượng của một triết lý sống - sống hài hòa, tôn trọng tự nhiên và gìn giữ giá trị truyền thống.
Trong hành trình hướng tới năm 2045, khi Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao, văn hóa sẽ là nền tảng tinh thần vững chắc, và sinh vật cảnh sẽ tiếp tục là một trong những nhịp cầu kết nối, lan tỏa và nâng tầm giá trị ấy. Một Việt Nam xanh hơn, đẹp hơn, giàu bản sắc hơn, đó không chỉ là khát vọng, mà đang dần trở thành hiện thực từ những mầm xanh được nâng niu, chăm sóc mỗi ngày.
