Từ xóm nghề nhỏ đến làng nghề truyền thống
Nghề bó chổi cọng dừa manh nha hình thành tại Vĩnh Chánh từ năm 1990, khởi đầu chỉ lác đác vài hộ gia đình, sản phẩm tiêu thụ quanh quẩn trong vùng. Dần dần, khi nhu cầu thị trường mở rộng, số hộ tham gia ngày một nhiều hơn, chổi cọng dừa theo dòng kênh tỏa đi khắp các tỉnh thành. Năm 2010, UBND tỉnh An Giang chính thức công nhận đây là làng nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống.
 |
Đường vào làng dài hơn 2km, hai bên san sát những đống tàu dừa, lá dừa. Cọng dừa phơi vàng dọc lề đường. Trong các căn nhà cấp 4 giản dị, tiếng dao chẻ tàu dừa, tiếng chuốt cọng hòa vào nhau tạo nên nhịp sinh hoạt đặc trưng của một làng nghề thủ công.
Nghề của người lớn tuổi, nghề của sự kiên nhẫn
Giữa trưa nắng, ông Đinh Văn Trứ, 65 tuổi, ngồi bên vệ đường tỉ mẩn chuốt từng cọng dừa. Đã hơn 10 năm gắn bó với công việc này, ông cho biết cứ chuốt được 1kg cọng dừa thành phẩm, ông nhận công 5.000 đồng, mỗi ngày làm được 4–5kg. Điều ông ưng nhất là không bị ràng buộc thời gian – mệt thì nghỉ, rảnh lại làm. Sau khi chuốt xong, cọng dừa cần được phơi đủ nắng mới cứng, mới cho ra cây chổi chất lượng.
Bà Nguyễn Thị Tuyết Lan thì nhận cọng về bó chổi tại nhà, mỗi cây hoàn thiện được trả 6.000 đồng. Thu nhập tuy không nhiều nhưng đều đặn, phù hợp với phụ nữ lớn tuổi ở vùng quê. Bà Lan nhấn mạnh, nghề này đòi hỏi sự tập trung và kiên nhẫn – làm ẩu, hàng kém chất lượng không chỉ ảnh hưởng đến bản thân mà còn làm mất uy tín cả làng nghề.
Bà Đặng Thị Kiều Oanh, 63 tuổi, là thế hệ thứ hai trong gia đình theo nghề, đã gắn bó hơn 20 năm. Vừa thoăn thoắt bó chổi, vừa lo khâu phân phối cho mối lái, bà Oanh tự hào khi kể rằng từ ngày đầu hình thành đến nay, tất cả các công đoạn đều làm bằng tay. Một cây chổi hoàn chỉnh phải trải qua 4–5 công đoạn, trong đó làm mái chổi là khâu đòi hỏi kỹ thuật cao nhất.
Nguyên liệu tàu dừa được đặt mua từ Bến Tre. Thành phẩm gồm nhiều loại – chổi nhỏ, chổi lớn – phục vụ quét sân, quét vườn, và được ưa dùng vì tính tiện lợi vượt trội so với các loại chổi khác. Hàng tiêu thụ quanh năm, nhưng sôi động nhất là dịp giáp Tết, khi mối lái đặt hàng trước, thợ phải tăng tốc mới kịp giao – dù vậy giá bán vẫn giữ ổn định.
Nỗi lo truyền nghề và bài toán phát triển bền vững
Chổi dừa Vĩnh Chánh hiện đã có mặt tại Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ và TP. Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, làng nghề đang đứng trước nhiều thách thức: sức ép cạnh tranh từ hàng công nghiệp, giá nguyên liệu biến động và nguồn vốn hạn chế.
Đáng lo ngại hơn là sự thiếu hụt thế hệ kế nghề. Lớp trẻ ngày nay phần lớn chọn làm việc ở khu công nghiệp, không mặn mà với công việc lặp đi lặp lại mỗi ngày. Người còn bám trụ với nghề chủ yếu là trung niên và cao tuổi – thực trạng đặt ra yêu cầu cấp bách về bảo tồn và truyền nghề.
Để làng nghề phát triển lâu dài, cần sự vào cuộc tích cực hơn từ các cấp chính quyền trong hỗ trợ vốn, đào tạo nghề và xúc tiến thương mại. Một hướng đi tiềm năng được nhiều người nhắc đến là gắn kết làng nghề với du lịch trải nghiệm – vừa mở rộng đầu ra, vừa lan tỏa giá trị văn hóa của một nghề thủ công đã nuôi sống cả xóm làng suốt hơn ba mươi năm.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
