Bộ môn ngoạn thạch - nghệ thuật thưởng lãm đá tự nhiên không phải là thú chơi mới. Ngược dòng lịch sử, từ nền văn hóa Gò Mun, Đồng Đậu, Đông Sơn đến Phùng Nguyên, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy vô số hiện vật bằng đá: rìu đá, mũi lao, mũi tên, chuỗi trang sức... Những di vật ấy minh chứng rằng cha ông ta đã biết chọn lựa, trân trọng và đưa đá vào đời sống một cách tự nhiên, tích cực.
Ở quy mô lớn hơn, hình ảnh các phiến đá trấn giữ đầu làng, những linh vật Voi, Nghê, Rồng bằng đá được nghệ nhân xưa điêu khắc đặt ở vị trí trang trọng, thể hiện quan niệm đá là biểu tượng của sự bền vững, bình yên và linh khí. Đó chính là tiền đề tinh thần của ngoạn thạch hiện đại.
 |
Vẻ đẹp của sự nguyên bản
Điều khiến ngoạn thạch khác biệt với nhiều bộ môn nghệ thuật khác chính là tính nguyên bản tuyệt đối. Một viên đá đúng nghĩa không chịu bất kỳ tác động nào của bàn tay con người. Vẻ đẹp của nó là sản phẩm thuần túy của thiên tạo: gió, nước, thời gian và địa chất. Dù có hình dạng kỳ lạ, màu sắc đặc biệt hay cấu trúc địa tầng độc đáo, điều cốt lõi vẫn là sự nguyên vẹn không thể thay thế.
Mỗi viên đá là một câu chuyện nhân văn, một tác phẩm của thiên nhiên ban tặng với hàm ý sâu xa mà chỉ những người sưu tập tâm huyết mới khám phá được. Mỗi tác phẩm mang theo bài học riêng về sự kiên nhẫn, về vẻ đẹp không cần tô vẽ, về giá trị được hình thành qua thời gian dài.
Đây cũng chính là lý do bộ môn này được xem là môn chơi kén người. Người chơi thật sự cần có nền tảng kiến thức về địa chất, khoáng vật học, đồng thời phải có cảm quan thẩm mỹ và chiều sâu triết học. Họ phải hiểu tập hợp khoáng vật tạo nên viên đá là gì, vì sao lại có màu sắc hay cấu trúc như vậy, quá trình hình thành diễn ra như thế nào. Tất cả được người chơi đam mê thực sự khám phá và diễn giải theo nguyên lý khoa học kết hợp nghệ thuật nhân sinh, đó là cách đưa tác phẩm lên tầm cao nhất.
 |
Ngoạn thạch trong bức tranh thế giới
Nhìn ra khu vực và thế giới, bộ môn suiseki (tên gọi quốc tế của ngoạn thạch, xuất phát từ Nhật Bản) đang ngày càng phổ biến và được nâng lên thành nghệ thuật hàn lâm. Từ Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc đến các nước châu Âu và Mỹ Latin, cộng đồng người chơi đá ngày càng lớn mạnh, có tổ chức bài bản với hội thi, triển lãm và hệ thống tiêu chí đánh giá riêng.
Việt Nam với địa hình phong phú, đa dạng khoáng sản từ Tây Bắc xuống đồng bằng châu thổ và dải bờ biển dài có tiềm năng sở hữu kho tàng đá tự nhiên vô cùng giá trị. Đây là lợi thế lớn để bộ môn ngoạn thạch Việt Nam không chỉ hòa nhập mà còn có thể tạo dấu ấn riêng trên bản đồ suiseki thế giới.
Giá trị nhân văn và sứ mệnh lưu truyền
Thưởng lãm ngoạn thạch không đơn thuần là tìm kiếm sở thích hay thể hiện đẳng cấp. Cha ông ta chọn đưa đá vào đời sống bởi những viên đá dù kỳ vĩ hay bình dị đều dạy con người bài học về sự nhẫn nại, về cái đẹp trường tồn vượt qua biến đổi của thời gian.
Thưởng lãm một viên đá là thực hành sống chậm, là cơ hội để tâm trí lắng xuống, trí tuệ được khơi thông qua chiêm nghiệm. Từ đó con người làm việc hiệu quả hơn, cảm nhận sâu sắc hơn thành quả lao động của chính mình. Đó là thứ không thể mua bằng tiền nhưng có thể bồi đắp qua năm tháng gắn bó với bộ môn.
Trong nhịp sống hiện đại đầy áp lực, ngoạn thạch còn mang đến một giá trị thiết thực khác: đem thiên nhiên thu nhỏ vào đời sống gia đình. Mỗi viên đá đặt trong không gian sống là một góc thiên nhiên tĩnh lặng, giúp cởi bỏ lo âu, tìm lại sự an bình và thanh tịnh ngay giữa cuộc sống bộn bề.
Lan tỏa để giữ gìn
Để bộ môn ngoạn thạch thực sự hồi sinh và phát triển bền vững, cần có sự chung tay của nhiều thế hệ: những người chơi lâu năm chia sẻ kinh nghiệm và tri thức, giới trẻ tiếp nhận với tư duy cởi mở, và cộng đồng cùng xây dựng môi trường học hỏi, trao đổi lành mạnh. Quan trọng hơn cả, cần có sự kết nối có hệ thống với các tổ chức suiseki quốc tế để tiếng nói của ngoạn thạch Việt được lắng nghe và trân trọng trên trường quốc tế.
Thú chơi đá của cha ông không thể mãi lặng lẽ trong bóng tối thời gian. Đã đến lúc ngoạn thạch Việt với chiều sâu lịch sử, vẻ đẹp độc đáo và giá trị nhân văn sâu sắc được trao cơ hội tỏa sáng đúng tầm vóc của nó.
| Ngoạn thạch (hay suiseki) là nghệ thuật thưởng lãm đá tự nhiên có hình dạng, màu sắc hoặc cấu trúc đặc biệt. Đây là bộ môn truyền thống lâu đời, hiện đang được phát triển mạnh mẽ trên toàn thế giới và ngày càng được nhiều người Việt Nam quan tâm, gìn giữ. |
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
