Theo Nghị định 38/2026/NĐ-CP vừa được Chính phủ ban hành, cây trồng nhập khẩu mang theo đất (bầu đất gắn với rễ) bắt buộc phải thực hiện cách ly và theo dõi kiểm dịch thực vật trong thời gian ba tháng sau khi nhập khẩu, trước khi được đưa ra sản xuất. Quy định này có hiệu lực từ ngày 24/1/2026.
Đây được coi là điểm mới quan trọng trong quản lý rủi ro kiểm dịch thực vật, khi lần đầu tiên khâu kiểm dịch sau nhập khẩu được thiết kế thành bước bắt buộc, áp dụng thống nhất đối với toàn bộ các lô cây trồng nhập khẩu kèm đất, thay vì chỉ kiểm tra tại cửa khẩu như trước.
Theo Nghị định, mọi lô cây trồng mang theo đất khi nhập khẩu vào Việt Nam đều phải có giấy phép kiểm dịch thực vật nhập khẩu. Trường hợp loài cây được nhập khẩu lần đầu, tổ chức, cá nhân nhập khẩu phải thực hiện phân tích nguy cơ dịch hại trước khi được cơ quan chuyên ngành xem xét cấp phép.
Đối với các loài cây đã từng được phép nhập khẩu trước ngày 24/1/2026, quy định mới vẫn yêu cầu tăng cường kiểm soát. Trước khi cấp giấy phép nhập khẩu tiếp theo, cơ quan bảo vệ và kiểm dịch thực vật ở trung ương phải kiểm tra tình trạng sinh vật gây hại tại nơi sản xuất của quốc gia hoặc vùng lãnh thổ xuất khẩu. Danh sách các cơ sở sản xuất đã được kiểm tra phải được công khai.
Sau khi hoàn thành thủ tục nhập khẩu và kiểm dịch tại cửa khẩu, toàn bộ lô cây phải được đưa ngay về khu cách ly kiểm dịch thực vật chuyên biệt, đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật theo quy định. Thời gian theo dõi kiểm dịch sau nhập khẩu là ba tháng, tính từ thời điểm cây được đưa vào khu cách ly.
Trong thời gian cách ly, tổ chức, cá nhân nhập khẩu có trách nhiệm phối hợp với cơ quan được giao nhiệm vụ kiểm dịch sau nhập khẩu để theo dõi tình trạng sinh vật gây hại. Cơ quan kiểm dịch có trách nhiệm kiểm tra khu cách ly, giám sát lô cây và đưa ra kết luận về tình trạng dịch hại.
Kết thúc thời gian cách ly, nếu không phát hiện sinh vật gây hại thuộc diện kiểm dịch thực vật của Việt Nam hoặc sinh vật gây hại lạ, việc theo dõi sẽ chấm dứt và lô cây được phép đưa ra sản xuất. Trường hợp phát hiện sinh vật gây hại thuộc đối tượng kiểm dịch hoặc sinh vật gây hại lạ, cơ quan kiểm dịch sau nhập khẩu phải báo cáo cơ quan chuyên ngành ở trung ương để quyết định biện pháp xử lý theo quy định của Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật.
So với trước đây, quy định cách ly ba tháng được đánh giá là thay đổi mang tính căn bản trong quản lý kiểm dịch thực vật đối với cây trồng nhập khẩu kèm đất. Trước khi Nghị định 38 được ban hành, hoạt động kiểm dịch chủ yếu tập trung tại cửa khẩu, dựa trên giấy chứng nhận kiểm dịch của nước xuất khẩu và việc xử lý khi phát hiện sinh vật gây hại tại thời điểm nhập khẩu. Khâu theo dõi sau nhập khẩu, đặc biệt với cây mang theo đất, chưa được quy định bắt buộc và thống nhất.
Với quy định mới, đất đi kèm rễ cây được xác định là yếu tố rủi ro riêng, cần kiểm soát kéo dài sau nhập khẩu nhằm phát hiện sớm các sinh vật gây hại có thời gian ủ bệnh dài, khó nhận diện ngay tại cửa khẩu.
Bên cạnh nội dung liên quan đến kiểm dịch cây trồng nhập khẩu kèm đất, Nghị định 38/2026/NĐ-CP cũng quy định chi tiết về mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói trên cơ sở sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Trồng trọt.
Theo đó, vùng trồng đề nghị cấp mã số phải đáp ứng yêu cầu về diện tích tối thiểu, quy trình sản xuất, hồ sơ ghi chép và lưu trữ. Cơ sở đóng gói phải bảo đảm điều kiện về địa điểm, cơ sở vật chất, trang thiết bị, kiểm soát sinh vật gây hại và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Đối với vùng trồng và cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu, ngoài các yêu cầu chung, còn phải tuân thủ đầy đủ quy định về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm của thị trường nhập khẩu.
Nghị định quy định rõ trình tự, thủ tục cấp mã số, phân cấp cho cơ quan chuyên môn do Chủ tịch UBND cấp tỉnh giao thực hiện, kèm theo thời hạn giải quyết cụ thể. Đồng thời, văn bản cũng làm rõ nguyên tắc đặt mã số, cơ chế kiểm tra, giám sát, tạm dừng, thu hồi và phục hồi mã số theo từng thị trường.
Các mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói đã được cấp trước thời điểm Nghị định có hiệu lực được tiếp tục sử dụng trong thời hạn một năm để thực hiện chuyển đổi theo quy định mới.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm hướng dẫn, công bố danh sách cửa khẩu quốc tế được phép nhập khẩu cây trồng mang theo đất, đồng thời tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện trên phạm vi cả nước. UBND cấp tỉnh và các tổ chức, cá nhân liên quan có trách nhiệm phối hợp triển khai, bảo đảm tuân thủ thống nhất các quy định mới.
