Khác với việc trồng cây thông thường, bonsai là quá trình “thu nhỏ thiên nhiên” vào trong chậu cảnh. Một cây bonsai đẹp không nằm ở kích thước, mà ở thần thái: dáng trực hiên ngang, dáng hoành vươn xa, dáng huyền mềm mại hay dáng xiêu phong trần. Mỗi dáng thế đều mang một triết lý sống, phản ánh quan niệm về nhân sinh, về sự hài hòa giữa con người và tự nhiên.
 |
| Một góc nhỏ trong buổi triển lãm của câu lạc bộ bonsai 38. Ảnh: Tuệ Trang |
Để tạo nên một tác phẩm bonsai hoàn chỉnh là cả hành trình dài. Từ khâu chọn phôi cây đã đòi hỏi con mắt tinh tường: thân cây phải có độ già, rễ nổi đẹp, gốc khỏe, cành phân bố hợp lý. Sau đó là quá trình uốn nắn, cắt tỉa, tạo dáng bằng dây kẽm – công đoạn yêu cầu sự tỉ mỉ và am hiểu sâu về sinh lý cây. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể làm hỏng thế cây đã dày công vun đắp.
 |
| Thú chơi cây cảnh bonsai trên địa bàn Hà Tĩnh đã hình thành và phát triển từ nhiều năm nay, thu hút đông đảo người yêu sinh vật cảnh tham gia. Ảnh: Tuệ Trang |
Chăm sóc bonsai cũng là cả một nghệ thuật. Người chơi phải nắm rõ đặc tính từng loài: cây ưa nắng hay ưa râm, nhu cầu nước ra sao, bón phân thời điểm nào, cắt giật cành lúc nào để cây ra lá nhỏ, tán gọn. Bonsai không thể “vội vàng”, bởi mỗi lần chỉnh sửa đều cần thời gian để cây hồi phục và phát triển tự nhiên. Có những tác phẩm phải mất hàng chục năm mới đạt đến độ chín về dáng và thần.
 |
| Cây bonsai có dáng bạt phong đẹp. Ảnh; Xuân Bắc |
Ở Việt Nam, thú chơi bonsai đã có từ lâu đời và ngày càng phát triển mạnh. Nhiều làng nghề, câu lạc bộ bonsai ra đời, quy tụ những người cùng chung niềm đam mê. Thú chơi cây cảnh bonsai trên địa bàn Hà Tĩnh đã hình thành và phát triển từ nhiều năm nay, thu hút đông đảo người yêu sinh vật cảnh tham gia.
Theo các nghệ nhân lâu năm, vẻ đẹp của bonsai là sự tổng hòa, hài hòa giữa thân, cành, tán và chậu. Trong đó, cành lá được thu nhỏ càng tinh tế càng giá trị, hoa chỉ đóng vai trò phụ trợ. Một tác phẩm bonsai đẹp phải hội tụ đủ bốn yếu tố: “cổ, kỳ, mỹ, văn”. “Cổ” thể hiện tuổi đời lâu năm của cây; “kỳ” là sự độc đáo, lạ mắt; “mỹ” là vẻ đẹp, sự hoàn thiện tổng thể; “văn” là giá trị văn hóa mà tác phẩm gửi gắm. Có cây gắn với kỷ niệm, có cây được truyền qua nhiều thế hệ, giá trị không chỉ đo bằng tiền bạc.
 |
| Có thể nói, bonsai là thú chơi “lắm công phu” nhưng cũng đầy giá trị. Ảnh: Xuân Bắc |
Ông Trần Quốc Hiếu – Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bonsai cây cảnh 38 cho biết, bonsai có 4 thế cơ bản gồm: trực (thẳng đứng), hoành (ngang), khuynh (xiêu) và huyền (chúc xuống). Hiện nay, bonsai được tạo tác từ nhiều loài cây khác nhau như: tùng, mai chiếu thủy, hoa giấy, sanh, đa, kim sơn tùng…
Điều thú vị của bonsai là mỗi người chơi đều có thể tìm thấy niềm vui riêng. Người mới bắt đầu học cách kiên nhẫn, rèn sự quan sát và tỉ mỉ. Người chơi lâu năm lại tìm thấy sự an yên khi ngắm cây lớn lên từng ngày, thay lá theo mùa, ra hoa đúng độ. Trong không gian tĩnh lặng, việc chăm bonsai trở thành một cách thiền, giúp con người cân bằng cảm xúc, giảm căng thẳng.
 |
| Nó không chỉ làm đẹp không gian sống, mà còn nuôi dưỡng tâm hồn, dạy con người biết trân trọng thời gian và vẻ đẹp của sự bền bỉ. Ảnh: Xuân Bắc |
Có thể nói, bonsai là thú chơi lắm công phu nhưng cũng đầy giá trị. Nó không chỉ làm đẹp không gian sống, mà còn nuôi dưỡng tâm hồn, dạy con người biết trân trọng thời gian và vẻ đẹp của sự bền bỉ. Giữa cuộc sống nhiều biến động, một chậu bonsai xanh tốt, dáng thế hài hòa đôi khi chính là lời nhắc nhở nhẹ nhàng về sự chậm rãi và an nhiên.
Anh Nguyễn Tiến Dũng (xã Cẩm Bình) chia sẻ: vườn cây của gia đình chủ yếu là các dòng bonsai nhỡ và mini với những loại cây dễ chăm sóc như: hoa giấy, thông Nhật, tùng, mai chiếu thủy... Việc chơi cây cảnh giúp anh rèn luyện sự kiên nhẫn, giảm nóng nảy và mang lại cảm giác thư thái, gần gũi với thiên nhiên.
 |
| Cây mai vàng có thân gốc khủng có dáng đẹp, giá trị kinh tế cao. Ảnh: Xuân Bắc |
“Nhất chữ, nhị tranh, tam sành, tứ kiểng”, niềm đam mê sáng tạo của thú chơi cây cảnh, bonsai trên địa bàn Hà Tĩnh những năm gần đây ngày càng phát triển, tạo nên một sân chơi hữu ích, vừa thỏa mãn thú chơi tao nhã, vừa góp phần phát triển kinh tế.
