Giữa nhịp sống đổi thay ở vùng cao Tây Bắc, khi quần áo may sẵn ngày càng phổ biến, nhiều phụ nữ Mông ở Điện Biên vẫn kiên trì gìn giữ nghề thêu may trang phục truyền thống. Những nếp váy xòe rực rỡ, từng đường kim mũi chỉ tỉ mỉ không chỉ tạo nên vẻ đẹp đặc trưng mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa truyền đời của cộng đồng.
Với người Mông, trang phục truyền thống là dấu ấn nhận diện rõ nét nhất của cộng đồng. Chiếc váy xòe nhiều nếp, áo xẻ ngực, tạp dề, thắt lưng cùng những họa tiết thêu tay tinh xảo đều mang ý nghĩa riêng. Mỗi hoa văn là một cách thể hiện quan niệm về vũ trụ, thiên nhiên và đời sống tinh thần của đồng bào.
 |
| Phụ nữ dân tộc Mông vẫn cần mẫn thêu dệt những hoa văn cầu kỳ trên chân váy trong trang phục truyền thống. |
Trước đây, phụ nữ Mông đảm nhiệm gần như toàn bộ các công đoạn làm trang phục. Từ trồng lanh, se sợi, dệt vải, nhuộm chàm cho đến thêu hoa văn đều được thực hiện thủ công. Để hoàn thiện một bộ trang phục truyền thống, người phụ nữ có thể mất từ vài tháng đến cả năm, đòi hỏi sự kiên trì và khéo léo.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường, trang phục truyền thống của người Mông đang đối mặt với nhiều thách thức. Quần áo công nghiệp với giá rẻ, dễ mua và tiện sử dụng dần xuất hiện nhiều hơn trong đời sống hằng ngày. Nhiều gia đình không còn đủ thời gian và điều kiện để trồng lanh, dệt vải như trước.
Không ít người trẻ lựa chọn trang phục hiện đại, chỉ mặc trang phục truyền thống vào dịp lễ, Tết hoặc sự kiện quan trọng. Điều này khiến nghề thêu may truyền thống đứng trước nguy cơ mai một nếu không có những giải pháp bảo tồn phù hợp.
Nhận thấy nguy cơ đó, nhiều gia đình và cộng đồng người Mông đã chủ động tìm cách thích ứng để vừa giữ nghề, vừa phù hợp với điều kiện thực tế.
Tại bản Púng Pá Kha, xã Nà Bủng, tỉnh Điện Biên, một mô hình tổ, nhóm thêu may trang phục truyền thống của người Mông đã được hình thành với khoảng 40 thành viên. Các thành viên chủ yếu là phụ nữ, tranh thủ thời gian nông nhàn để thêu chân váy, may áo và tạp dề phục vụ nhu cầu trong và ngoài địa phương.
Chị Mùa Thị Mỷ, người dân bản Púng Pá Kha và là chủ nhiệm mô hình, cho biết khi tham gia tổ nhóm, chị em được hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ máy may, nhờ đó việc sản xuất nhanh và đều tay hơn.
“Khi có người thu mua sản phẩm, chị em cũng yên tâm gắn bó với nghề hơn”, chị Mỷ nói.
Việc liên kết theo nhóm không chỉ giúp nâng cao tay nghề và bảo đảm chất lượng sản phẩm mà còn tạo điều kiện để bà con trao đổi kinh nghiệm, truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ, góp phần duy trì mạch nối văn hóa trong cộng đồng.
Chính quyền địa phương cũng đánh giá cao việc bảo tồn trang phục truyền thống, xem đây là một phần quan trọng trong công tác gìn giữ bản sắc văn hóa.
Ông Nguyễn Văn Tiếp, Chủ tịch UBND xã Nà Bủng, cho biết địa phương đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ nhằm khôi phục và phát triển nghề thêu may của người Mông.
Theo ông Tiếp, bảo tồn trang phục truyền thống không chỉ là giữ gìn văn hóa mà còn gắn với việc tạo sinh kế cho người dân. Vì vậy, xã đã phối hợp triển khai các mô hình tổ nhóm nghề, hỗ trợ máy móc, tập huấn kỹ thuật và kết nối tiêu thụ sản phẩm.
Nhờ sự hỗ trợ này, nhiều sản phẩm trang phục truyền thống của người Mông đã có đầu ra ổn định, với giá bán từ 900.000 đến 1,5 triệu đồng mỗi sản phẩm. Trung bình mỗi tháng, các thành viên tham gia mô hình có thu nhập hơn 3 triệu đồng, góp phần cải thiện đời sống và giúp nhiều gia đình thoát nghèo.
Giữa những đổi thay của đời sống hiện đại, hình ảnh người phụ nữ Mông cặm cụi bên khung thêu, từng sợi chỉ sắc màu dần hiện lên trên nền vải, vẫn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống.
Việc bảo tồn trang phục truyền thống không chỉ là trách nhiệm của riêng cộng đồng người Mông, mà còn cần sự chung tay của chính quyền và xã hội. Khi những nếp váy truyền thống vẫn được gìn giữ, khi thế hệ trẻ còn tự hào khoác lên mình trang phục dân tộc, bản sắc văn hóa sẽ tiếp tục được trao truyền và lan tỏa trong đời sống đương đại.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
