Giữa nhịp sống nông thôn đang đổi thay từng ngày, tại xã Vũ Thư, tỉnh Hưng Yên (trước đây là xã Tam Quang, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình), những bó đót phơi vàng trước sân nhà, những bàn tay cần mẫn bện chổi vẫn tạo nên nhịp sống đặc trưng của một làng nghề lâu đời. Nghề làm chổi đót không chỉ là kế sinh nhai của nhiều hộ dân mà còn góp phần giữ gìn một nét sinh hoạt truyền thống của vùng quê Bắc Bộ.
Những bó đót tạo nên nhịp sống làng nghề
Nghề làm chổi đót – còn gọi là chổi chít – đã có mặt ở Tam Quang từ nhiều năm trước. Hiện nay, hai thôn Nghĩa Khê và Hợp Tiến là nơi tập trung đông hộ làm nghề nhất.
Để hoàn thành một chiếc chổi đót tưởng chừng đơn giản, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Từ phơi đót, tách đót, ghép đót cho đến tra bó đót vào cán, mỗi bước đều đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm.
Nguyên liệu chính của sản phẩm là cây chít (hay còn gọi là cây đót) – loại cây thân cỏ mọc nhiều ở vùng trung du. Theo bà Hoàng Thị Nụ, một người gắn bó với nghề lâu năm tại địa phương, việc chọn nguyên liệu là yếu tố quan trọng quyết định độ bền của chổi.
 |
| Nghề làm chổi đót hay còn gọi là chổi chít đã xuất hiện tại đây từ lâu, thu hút nhiều hộ gia đình tham gia sản xuất. |
“Cây đót phải chọn loại bánh tẻ, không non quá. Sau khi phơi khô mới tiếp tục chọn lọc và phân loại”, bà Nụ cho biết.
Sau khi thu hái, đót được phơi khô, tách thành từng nhánh nhỏ rồi phân thành ba loại theo chiều dài: dài, trung bình và ngắn. Người thợ buộc các bó đót bằng dây mây hoặc kẽm, tra vào cán chổi rồi bện chặt. Công đoạn cuối cùng là cắt đều đầu chổi để sản phẩm có hình dáng gọn gàng.
Bên cạnh chổi đót truyền thống, người dân Tam Quang còn sản xuất thêm nhiều loại chổi khác như chổi cán mây, chổi cán nhựa, chổi dây cước hay chổi hộp, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường. Nhờ vậy, sản phẩm của làng nghề không chỉ tiêu thụ tại địa phương mà còn được đưa đi nhiều tỉnh, thành lân cận.
Hiện nay, làng nghề có khoảng 200 hộ tham gia sản xuất với hơn 500 lao động trực tiếp. Ngoài ra, nghề chổi còn tạo việc làm cho nhiều lao động vệ tinh như cung cấp nguyên liệu, vận chuyển hay bán chổi lưu động.
Điểm đặc biệt là phần lớn người làm nghề ở độ tuổi từ 50 đến 70. Với nhiều người, nghề chổi đót không chỉ là truyền thống gia đình mà còn là nguồn thu nhập ổn định khi cơ hội việc làm tại các khu công nghiệp không còn phù hợp.
Cơ hội mới cho làng nghề truyền thống
Những đóng góp về kinh tế và văn hóa của nghề chổi đót đã được ghi nhận khi năm 2012, UBND tỉnh Thái Bình công nhận Tam Quang là làng nghề truyền thống.
Trong bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính và hợp nhất địa giới, nhiều địa phương trước đây thuộc tỉnh Thái Bình nay trở thành một phần của tỉnh Hưng Yên mới. Sự thay đổi này được kỳ vọng mở ra không gian phát triển rộng hơn cho các làng nghề, trong đó có chổi đót Tam Quang.
Theo định hướng phát triển kinh tế nông thôn tại Kế hoạch số 03/KH-UBND ngày 7/1/2025 của UBND tỉnh Hưng Yên về bảo tồn và phát triển làng nghề, các địa phương sẽ tập trung vào ba hướng chính.
Thứ nhất là phát triển chuỗi giá trị làng nghề gắn với chương trình OCOP và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Những sản phẩm thủ công như chổi đót được khuyến khích chuẩn hóa chất lượng, tạo thương hiệu riêng để nâng cao sức cạnh tranh.
Thứ hai là thúc đẩy liên kết sản xuất – tiêu thụ. Các cơ sở làng nghề được khuyến khích hình thành tổ hợp tác, hợp tác xã nhằm mở rộng quy mô và kết nối với hệ thống phân phối, thương mại điện tử.
Thứ ba là gắn phát triển làng nghề với du lịch trải nghiệm nông thôn. Với bề dày truyền thống, Tam Quang được đánh giá có tiềm năng trở thành điểm đến tìm hiểu nghề thủ công, góp phần tạo thêm nguồn thu cho người dân.
Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ như vốn vay ưu đãi, đào tạo nghề, xúc tiến thương mại hay đầu tư hạ tầng làng nghề tiếp tục được triển khai nhằm nâng cao năng lực sản xuất cho các cơ sở.
Trong dòng chảy hiện đại hóa nông thôn, những chiếc chổi đót giản dị của Tam Quang vẫn lặng lẽ hiện diện trong nhiều gia đình Việt. Mỗi sản phẩm không chỉ là vật dụng quen thuộc mà còn chứa đựng sự cần cù, bền bỉ và niềm tự hào của người dân làng nghề.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
