Người đó là bà Dương Thị Thông, 64 tuổi, nghệ nhân cuối cùng còn gắn bó với khung dệt chiếu ở Cẩm Nê. Bà nhớ lại, có thời điểm chiếu làm ra bao nhiêu bán hết bấy nhiêu. Sản phẩm của làng từng được phân phối sỉ tại nhiều chợ lớn như chợ Cẩm Lệ, chợ Cồn và tiêu thụ rộng khắp Quảng Nam, Đà Nẵng cùng các vùng lân cận. “Thời bao cấp, chiếu Cẩm Nê đi khắp nơi”, bà nói.
Hiện nay, nhu cầu chiếu cói thủ công vẫn còn, nhưng bà Thông không đủ khả năng đáp ứng. Theo bà, nghề dệt hoàn toàn dựa vào sức người, trong khi lao động theo nghề không còn. “Không có người làm thì không thể cung cấp cho thị trường được”, bà chia sẻ.
 |
| Làng dệt chiếu Cẩm Nê, thuộc xã Hòa Tiến, TP. Đà Nẵng là làng nghề truyền thống có lịch sử hàng trăm năm. |
Khác với nhiều làng nghề dệt chiếu khác, Cẩm Nê không có vùng nguyên liệu tại chỗ. Địa phương không chuyên trồng đay hay cói (lác) – nguyên liệu chính để dệt chiếu. Vì vậy, người thợ phải mua sợi từ nơi khác với số lượng lớn. Sau khi nhập về, cói được xử lý, phơi khô, nhuộm màu rồi mới đưa lên khung dệt. Từng sợi lác được đan thủ công, tạo hoa văn theo yêu cầu. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và tốn nhiều thời gian.
Giá chiếu vì thế cũng có sự chênh lệch tùy kích thước, màu sắc và họa tiết. Chiếu trắng dao động khoảng 300.000 – 320.000 đồng mỗi chiếc; chiếu màu từ 350.000 – 400.000 đồng. Đặc biệt, những chiếc chiếu dệt họa tiết chữ “M” – hoa văn truyền thống của làng – có mức giá khoảng 3 triệu đồng do quá trình thực hiện cầu kỳ và mất nhiều công sức hơn.
Tuy nhiên, thu nhập thực tế không tương xứng với công lao bỏ ra. Theo bà Thông, tiền công mỗi chiếc chiếu chỉ khoảng 200.000 đồng. Công việc đòi hỏi ngồi hàng giờ liền bên khung dệt, dễ gây đau lưng, mỏi khớp. “Làm thì cực mà tiền công không cao, nên người trẻ không theo”, bà nói.
Năm 2017, làng chiếu Cẩm Nê còn bốn hộ gia đình duy trì nghề. Đến nay, tất cả đều đã dừng lại. Sự phát triển của sản phẩm công nghiệp giá rẻ, tiện lợi khiến chiếu thủ công dần mất lợi thế cạnh tranh. Trong khi đó, nghề truyền thống không đủ bảo đảm thu nhập để người làm có thể sống ổn định.
Là người duy nhất còn giữ nghề, bà Thông luôn mong có người kế tục. Bà sẵn sàng truyền dạy kỹ thuật dệt chiếu, nhưng đến nay vẫn chưa có ai theo học. “Muốn dạy lắm, nhưng không ai học. Ngồi nhiều, lương ít, người trẻ không chịu theo”, bà bày tỏ.
Tuổi cao, sức khỏe giảm sút, bà không còn dệt chiếu quanh năm như trước. Chỉ khi có khách đặt trước hoặc có du khách đến tham quan, trải nghiệm, khung dệt trong nhà bà mới lại vang lên đều đặn. Giữa thị trường tràn ngập chiếu sản xuất bằng máy móc, bà cho rằng chiếu thủ công vẫn vượt trội về độ bền và tính thẩm mỹ. Song lợi thế đó chưa đủ để cứu một làng nghề đang dần lùi vào ký ức.
Trao đổi về thực trạng này, ông Nguyễn Tấn Khoa, Chủ tịch UBND xã Hòa Tiến, cho biết địa phương từng nỗ lực khôi phục làng nghề. Trước đó, huyện Hòa Vang cũng có kế hoạch phục hồi nhưng không thành công. Theo ông, nguồn nguyên liệu không chủ động, lao động trẻ không mặn mà vì có nhiều lựa chọn nghề nghiệp khác, khiến việc duy trì làng nghề gặp nhiều khó khăn.
“Để dệt nên một chiếc chiếu Cẩm Nê rất công phu. Nhưng với mức giá lên tới tiền triệu mỗi tấm, so với nhu cầu thị trường hiện nay là điều không dễ. Xã cũng đang lúng túng trong việc tìm hướng đi phù hợp”, ông Khoa nói.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
