Trở lại Nam Cao những ngày này, tiếng khung cửi đã vang trở lại trong các xưởng dệt nhỏ, hòa cùng mùi kén tằm thoang thoảng trong không khí. Khó hình dung rằng không lâu trước đây, ngôi làng thuộc tỉnh Hưng Yên từng đứng trước nguy cơ thất truyền một nghề có tuổi đời hơn bốn thế kỷ.
Từng vang danh từ thế kỷ XIX, nghề dệt đũi Nam Cao trải qua giai đoạn chững lại kéo dài trước những biến động kinh tế. Đến năm 2012, mô hình Hợp tác xã được thành lập với sự tham gia của lớp người trẻ tâm huyết, những khung dệt cũ được khôi phục và đưa vào vận hành trở lại.
 |
| Từng vang danh từ thế kỷ XIX, nghề dệt đũi Nam Cao trải qua giai đoạn chững lại kéo dài trước những biến động kinh tế. |
Điểm khác biệt của vải đũi Nam Cao nằm ở quy trình sản xuất thủ công, ít can thiệp hóa chất. Công đoạn rút sợi từ kén thô được xem là khâu đòi hỏi nhiều công sức và kinh nghiệm nhất: kén phải được nấu chín, ngâm nước trước khi người thợ tỉ mẩn kéo từng sợi tơ lên guồng bằng tay.
Bà Duy Thị Oanh, 62 tuổi, cho biết mỗi ngày bà ngâm tay trong nước từ tám đến mười tiếng. Sau mỗi ca làm, bà phải xát lá thầu dầu để phục hồi đôi bàn tay trước khi bắt đầu ngày hôm sau. Đây là thực tế lao động mà hầu hết người thợ ở làng đều trải qua.
Chính đặc tính thủ công này giữ lại độ "thở" tự nhiên của sợi tơ, tạo nên cảm giác mộc mạc nhưng tinh tế - yếu tố đang được các thị trường chú trọng tính bền vững như Pháp, Lào, Thái Lan đánh giá cao.
Thay vì sản xuất nhỏ lẻ theo hộ gia đình như trước, người thợ hiện làm việc tập trung trong khuôn khổ Hợp tác xã, giúp chuẩn hóa quy trình và kiểm soát chất lượng đầu ra đồng đều hơn.
Chị Nguyễn Thị Thúy Hoài, Phó chủ nhiệm Hợp tác xã lụa đũi Nam Cao, cho biết công việc của chị bao gồm vận hành sản xuất, đón khách tham quan và tham gia các hội chợ, triển lãm để quảng bá sản phẩm. Chị chia sẻ rằng sự gắn bó với nghề không chỉ xuất phát từ thu nhập, mà còn từ mong muốn đóng góp cho quê hương.
Về mặt kỹ thuật, làng nghề hiện tích hợp thêm mô tơ điện vào khung dệt để hỗ trợ vận hành và tăng năng suất, trong khi vẫn duy trì kỹ thuật dệt truyền thống. Về nguyên liệu, hướng sản xuất đang ưu tiên nguồn nhuộm tự nhiên từ lá bàng, nếp cẩm, gấc… tạo ra bảng màu trầm, phù hợp với các sản phẩm cao cấp như khăn lụa và áo dài.
Bên cạnh sản xuất, làng đũi Nam Cao đang dần trở thành điểm đến văn hóa, nơi du khách có thể trực tiếp quan sát và trải nghiệm các công đoạn làm nghề. Đây cũng là hướng đi mà nhiều làng nghề truyền thống đang thử nghiệm để mở rộng nguồn thu và tăng khả năng tiếp cận với công chúng.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
