Lễ hội thả diều của làng Bá Dương Nội (xã Ô Diên, Hà Nội, trước đây là xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng cũ) diễn ra từ ngày 14 đến 16/3 Âm lịch, chính hội vào ngày 15/3, mang ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa của cư dân nông nghiệp vùng ven sông Hồng. Tục chơi diều gắn với sự tích tướng Nguyễn Cả – người theo phò vua Đinh Tiên Hoàng. Tương truyền, ông đã dạy người dân cách chọn tre bánh tẻ, phơi khô, vót đều, dùng nhựa sung và giấy bồi để làm diều.
 |
| Lễ hội thả diều của làng Bá Dương Nội (xã Ô Diên, Hà Nội) diễn ra từ ngày 14 đến 16/3 Âm lịch. |
Năm 2024, lễ hội thả diều Bá Dương Nội được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; nghề làm diều sáo cũng được công nhận là Làng nghề truyền thống Hà Nội. Ba nghệ nhân cao tuổi tiêu biểu của làng gồm ông Nguyễn Văn Bồi (92 tuổi), ông Phạm Văn Mai (79 tuổi) và ông Nguyễn Hữu Kiêm (80 tuổi) vẫn tích cực góp mặt trong các hoạt động cộng đồng tại Miếu Diều.
Trong căn phòng nhỏ chất đầy diều, ông Nguyễn Văn Bồi nâng niu những cánh diều truyền thống không đuôi, làm từ giấy dó hoặc vải. Dù không còn trực tiếp chế tác do tuổi cao, ông vẫn tham gia hội thi hằng năm. “Thấy con cháu tiếp nối nghề, tôi rất vui. Cháu ngoại tôi mới 10 tuổi đã đoạt giải nhất hội làng”, ông chia sẻ.
Là người nổi tiếng khéo tay, ông Bồi từng làm ra những cánh diều bay cao nhất làng. Sau thời gian gián đoạn trong kháng chiến chống Mỹ, hội diều được khôi phục từ năm 1987, ông liên tục tham gia và giành giải cao, trong đó có giải nhất năm 1994. Ông được phong danh hiệu nghệ nhân năm 2019 và tích cực truyền dạy kỹ thuật làm diều cho thế hệ trẻ.
 |
| Ba nghệ nhân cao tuổi làng diều Bá Dương Nội gồm Phạm Văn Mai (79 tuổi), Nguyễn Văn Bồi (92 tuổi) và Nguyễn Hữu Kiêm (80 tuổi) đứng tại Miếu Diều (thờ Giang Châu Chi Thần). |
Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Mai, 79 tuổi, vẫn miệt mài chuẩn bị diều cho mùa hội. Mỗi con diều ông làm mất khoảng một ngày. Khác với nhiều người, ông giữ nguyên màu sắc mộc của giấy, không trang trí cầu kỳ. Gia đình ông có ba thế hệ cùng biết làm diều và sáo diều, song người thân vẫn muốn chính tay ông thực hiện để đạt độ hoàn hảo cao nhất.
Trong khi đó, ông Nguyễn Hữu Kiêm – nghệ nhân nhân dân đầu tiên của làng (được phong tặng năm 2022) – tự hào khi đưa hình ảnh diều sáo Việt Nam ra quốc tế. Ông từng tham gia nhiều lễ hội diều tại Malaysia, Thái Lan và Pháp. Sau hơn 70 năm gắn bó, ông vẫn lưu giữ những cánh diều mang dấu ấn đặc biệt, trong đó có bộ diều “Hà Nội - Nghìn năm – Văn hiến” từng xuất hiện tại Đại lễ 1.000 năm Thăng Long năm 2010.
Theo các nghệ nhân, yếu tố quan trọng nhất khi làm diều là sự cân bằng. Khung diều thường được làm từ tre già, chặt vào tháng 10 Âm lịch để đảm bảo độ khô, dẻo và chống mối mọt. Người chơi diều trong làng chủ yếu làm nông, xem diều như một thú chơi truyền đời, được cha ông truyền dạy trực tiếp.
Điểm đặc sắc của diều Bá Dương Nội nằm ở bộ sáo. Mỗi bộ sáo là một “độc bản” với âm thanh riêng biệt, có thể vang xa 2–3 km. Người trong làng chỉ cần nghe tiếng sáo ngoài đồng cũng nhận ra diều của ai đang bay.
Năm nay, lễ hội quy tụ khoảng 100 cánh diều tham gia. Trong đó, một nửa tranh tài ở nội dung thiếu nhi trong ngày đầu, số còn lại thi đấu vào chính hội rằm tháng Ba, tiếp tục khẳng định sức sống bền bỉ của một nghề truyền thống giữa lòng Hà Nội.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
