Tháng Giêng, khi những cánh đào cuối cùng đã rơi trên hiên nhà Hà Nội, khu vực trồng đào ven sông Hồng lại bước vào một nhịp sống khác. Không còn sắc hồng rực rỡ của mùa xuân, những vườn đào Nhật Tân giờ đây mang gam màu trầm của đất mới cày xới, của thân cành sẫm màu sau những ngày hoa nở.
 |
| Sau Tết Nguyên đán, khi hoa đào đã hoàn thành sứ mệnh đón Xuân, các nhà vườn tại Nhật Tân lại hối hả bắt tay vào công đoạn chăm sóc, tái tạo gốc cho vụ mùa năm sau |
Khắp các nhà vườn, từng hàng đào cổ thụ với thân hình xù xì, gân guốc được đưa ra khỏi chậu, hạ xuống các hố đất đã chuẩn bị sẵn, vun gốc cẩn thận và gia cố bằng những cọc tre đan chéo.
Đó là thời điểm người trồng đào bắt đầu công đoạn quan trọng nhất trong năm khôi phục sức sống cho cây sau một mùa Tết bận rộn. Những gốc đào từng được đặt trang trọng trong phòng khách, sảnh cơ quan hay trước cửa những ngôi nhà phố giờ trở lại với đất bãi, quay về vòng tuần hoàn quen thuộc của làng nghề.
 |
 |
| Khắp các nhà vườn, từng hàng đào cổ thụ với thân hình xù xì, gân guốc được đưa ra khỏi chậu, hạ xuống các hố đất đã chuẩn bị sẵn, vun gốc cẩn thận |
Không khí lao động tại các vườn đào vì thế trở nên nhộn nhịp. Người cắt tỉa cành, người đào hố, người giữ dây khi hạ cây xuống đất. Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi nhiều kinh nghiệm. Hố trồng phải đào đủ sâu, đủ rộng để bầu rễ không bị bó chặt. Khi đặt cây xuống, người làm phải giữ thăng bằng, chỉnh lại dáng cây rồi mới lấp đất từng lớp. Lớp đất cuối cùng được nén chặt quanh bầu rễ để tránh cây nghiêng đổ khi gặp mưa gió. Sau khi trồng xong, cây được tưới nước ngay để ổn định đất và giúp rễ sớm thích nghi với môi trường mới.
 |
 |
Với những gốc đào lớn, thân già và bầu đất nặng, công việc còn vất vả hơn nhiều. Mỗi cây cần vài người khiêng, buộc dây chắc vào đòn tre rồi nhẹ nhàng hạ xuống hố trồng cố định. Trong những ngày mưa phùn hoặc đường bãi trơn trượt, việc di chuyển cây càng trở nên khó khăn. Nhiều chủ vườn vì thế chủ động hỗ trợ thêm tiền công cho thợ như một cách chia sẻ khó khăn trong vụ mùa không thuận lợi.
Thực tế, năm nay được nhiều nhà vườn đánh giá là một mùa đào nhiều biến động. Trước Tết, nắng nóng kéo dài, cộng với yếu tố tháng nhuận khiến chu kỳ sinh trưởng của cây thay đổi. Nhiều vườn đào nở sớm, lá già rụng nhanh và hoa bung trước thời điểm mong muốn. Những nhà vườn có đào nở đúng dịp Tết vẫn giữ được khách, nhưng những vườn hoa nở sớm buộc phải giữ lại nhiều cây, thu nhập vì thế giảm đáng kể.
 |
 |
| Theo kinh nghiệm của người trồng đào, cây được đưa về vườn càng sớm thì khả năng phục hồi càng cao. Bên cạnh đó, việc bôi vôi vào thân và gốc cũng là kỹ thuật quen thuộc nhằm chống nấm, hạn chế tình trạng thối rễ có thể làm cây hư hỏng. |
Dù vậy, sau Tết, mọi gia đình trồng đào vẫn tập trung khôi phục vườn càng sớm càng tốt. Người trồng đào hiểu rằng nếu chậm trễ, cây sẽ suy kiệt, ảnh hưởng đến vụ hoa năm sau. Những gốc đào khi trở về thường mang dáng vẻ tàn tạ. Cành lá héo úa, thân cây khô sạm sau nhiều ngày sống trong chậu, thiếu ánh sáng và dinh dưỡng. Người trồng đào vì thế thường ví công việc chăm sóc lúc này giống như công việc của một “bác sĩ”, phải bắt đúng “bệnh” của cây thì mới có thể cứu được.
Ngay khi nhận lại gốc đào từ khách hàng, việc đầu tiên là tỉa bỏ những cành nhỏ đã ra hoa, giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi gốc. Sau đó, cây được đưa xuống đất và bắt đầu quá trình tưới tắm, kích rễ. Do phải rời đất quá lâu, hệ thống rễ thường rất yếu nên nhiều nhà vườn phải sử dụng thêm các loại thuốc hỗ trợ để kích thích bộ rễ phát triển trở lại. Bên cạnh đó, việc bôi vôi vào thân và gốc cũng là kỹ thuật quen thuộc nhằm chống nấm, hạn chế tình trạng thối rễ có thể làm cây hư hỏng.
 |
 |
Theo kinh nghiệm của người trồng đào, cây được đưa về vườn càng sớm thì khả năng phục hồi càng cao. Nếu để quá lâu trong môi trường thiếu ánh sáng và dưỡng chất, cây sẽ kiệt sức và rất khó hồi phục. Vì thế, những ngày đầu sau Tết thường là thời gian bận rộn nhất của làng đào.
Quan sát tại nhiều vườn đào, sau khi trồng lại, một số gốc đã bắt đầu nhú những chồi xanh nhỏ. Trên nền thân cây đen sẫm, những mầm non ấy hiện lên như dấu hiệu của sự hồi sinh. Với người trồng đào, đó là tín hiệu đáng mừng. Khi cây đã bắt đầu ra mầm, họ có thể yên tâm bước vào giai đoạn chăm sóc dài hơi: bón phân, tạo tán, kiểm soát sâu bệnh và điều tiết sinh trưởng để chuẩn bị cho mùa hoa năm tới.
 |
| Khi cây đào đã bắt đầu ra mầm, họ có thể yên tâm bước vào giai đoạn chăm sóc dài hơi: bón phân, tạo tán, kiểm soát sâu bệnh và điều tiết sinh trưởng để chuẩn bị cho mùa hoa năm tới. |
Trong vài năm gần đây, xu hướng thuê đào chơi Tết ngày càng phổ biến. Thay vì mua đứt những gốc đào lớn với giá cao, nhiều gia đình và cơ quan lựa chọn phương án thuê cây để tiết kiệm chi phí. Hết Tết, cây được trả lại vườn và tiếp tục được chăm sóc cho mùa sau. Chính cách làm này đã tạo nên một vòng tuần hoàn đặc biệt cho làng nghề Nhật Tân.
Theo một số chủ vườn, giá thuê đào khá đa dạng, dao động từ khoảng mười triệu đồng cho đến những mức cao hơn tùy vào dáng thế và kích thước của cây. Khách hàng vừa có cây đẹp để chơi Tết, vừa không phải lo xử lý cây sau kỳ nghỉ. Còn với nhà vườn, việc duy trì những gốc đào cho thuê giúp giữ được những cây cổ thụ lâu năm, đồng thời tạo nguồn thu ổn định qua nhiều mùa.
Những gốc đào cổ sau mỗi năm lại thêm phần xù xì, cổ kính. Dáng cây được uốn nắn, chỉnh sửa qua nhiều mùa hoa nên càng trở nên giá trị. Với người trồng đào, đó không chỉ là tài sản kinh tế mà còn là niềm tự hào của cả một gia đình.
 |
 |
| Nhiều hộ gia đình đã lựa chọn cách trồng xen các loại đào nhỏ hoặc một số loại hoa khác để tạo nguồn thu thường xuyên. |
Tuy nhiên, để duy trì những gốc đào lớn cũng đòi hỏi chi phí không nhỏ. Phân bón, thuốc kích rễ và công chăm sóc đều tốn kém hơn nhiều so với đào cành hay đào dăm. Vì vậy, nhiều hộ gia đình đã lựa chọn cách trồng xen các loại đào nhỏ hoặc một số loại hoa khác để tạo nguồn thu thường xuyên. Những cây đào cành và đào dăm có thể bán trước hoặc sau Tết, giúp người trồng có thêm nguồn tiền trang trải chi phí chăm sóc những gốc đào cổ thụ chỉ nở hoa vào chính vụ.
Người trồng đào Nhật Tân gọi đó là cách “lấy ngắn nuôi dài”. Nhờ vậy, họ có thể duy trì quỹ đất và bảo tồn những cây đào quý mà không phải chịu quá nhiều áp lực tài chính.
Nghề trồng đào ở Nhật Tân đã tồn tại từ rất lâu trong ký ức của người Hà Nội. Theo các tư liệu dân gian, nguồn gốc chính xác của nghề này chưa được xác định rõ ràng, nhưng thú chơi đào của người Thăng Long xưa đã gắn bó với vùng đất ven sông Hồng từ nhiều thế kỷ. Màu hồng phai dịu nhẹ của hoa đào từ lâu được xem là biểu tượng của may mắn, của sự khởi đầu thuận lợi trong năm mới.
 |
 |
| Đào dáng huyền (hay còn gọi là đào huyền) là đào có thân cây trườn qua mép chậu đổ xuống phía dưới giống như dòng thác đổ, ngọn cây dài hơn đáy chậu và có xu hướng vươn lên. Chính nhờ nét mềm mại, duyên dáng, kết hợp vẻ đẹp rực rỡ của hoa mà những năm gần đây, đào huyền luôn được người dân Thủ đô ưa chuộng. |
Từ một nghề trồng hoa mang tính tự cung tự cấp, đào Nhật Tân dần trở thành chuẩn mực thẩm mỹ của hoa đào miền Bắc. Những cây đào nơi đây được đánh giá cao nhờ dáng cây cân đối, cánh hoa dày và màu sắc bền đẹp. Ban đầu, người dân chủ yếu trồng đào phai, sau đó phát triển thêm nhiều giống khác như đào bích, đào thế hay những giống đào quý hiếm.
Trong suốt chiều dài lịch sử, nghề trồng đào cũng từng nhiều lần đứng trước nguy cơ mai một. Sau năm 1954, nhiều vườn đào bị chuyển sang trồng rau màu. Những năm sau đó, quá trình đô thị hóa khiến diện tích đất canh tác ngày càng thu hẹp. Tuy nhiên, thay vì biến mất, nghề trồng đào Nhật Tân đã tìm cách thích nghi với hoàn cảnh mới, duy trì quy mô sản xuất phù hợp và chờ cơ hội phục hồi.
 |
| Khu vực trồng đào ven sông Hồng bị ngập lụt trong năm 2025, vẫn được các nhà vườn đưa vào sản xuất và trồng trọt. |
Cùng với lịch sử nghề là những ký ức khó quên của người trồng đào. Những chuyến gánh đào từ Nhật Tân vào nội thành bán Tết, những đêm mưa rét thức trắng canh hoa hay nỗi lo mất cắp tiền bạc khi buôn bán… tất cả đã trở thành một phần đời sống của làng nghề.
Hiện nay, phần lớn diện tích đất nông nghiệp của phường Nhật Tân, khu vực ngoài đê sông Hồng, vẫn được dành để trồng đào truyền thống. Tổng diện tích canh tác đạt hơn 92 ha, trong đó khoảng 66 ha là đất trồng đào với sự tham gia của hàng trăm hộ dân và các thành viên hợp tác xã.
Ba sản phẩm đặc trưng gồm hoa đào thất thốn, cây đào thế và cành đào tròn của Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Nhật Tân đã được xếp hạng OCOP Hà Nội đạt bốn sao, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu đào Nhật Tân. Nhiều tác phẩm đào cổ cũng liên tục được vinh danh tại các hội thi hoa đào truyền thống của thành phố.
Bên cạnh đó, việc thành lập Hội làng nghề truyền thống Hoa đào Nhật Tân vào năm 2017 đã tạo thêm nền tảng cho công tác bảo tồn và phát triển làng nghề. Tổ chức này đóng vai trò kết nối các nhà vườn, hỗ trợ quảng bá sản phẩm và gìn giữ những giá trị văn hóa gắn với nghề trồng đào.
Mỗi mùa xuân, khi sắc hồng lại phủ kín phố phường Hà Nội, ít ai biết rằng phía sau vẻ đẹp ấy là cả một hành trình dài của những người nông dân ven sông Hồng. Khi mùa hoa qua đi, họ lại lặng lẽ bắt đầu một vòng đời mới cho những gốc đào. Và chính từ những ngày tháng Giêng bình dị ấy, mùa xuân của năm sau đã được gieo xuống từ lòng đất Nhật Tân.
