Niềm đam mê sưu tầm thứ “không hoàn hảo” trong lòng đất
Nhà vườn sinh vật cảnh tiêu biểu Lê Đình Hiền là người yêu thiên nhiên, trân trọng "kỳ mộc" – những khúc gỗ đặc biệt được tạo tác bởi thời gian, nước, và gió. Đây không chỉ là một thú chơi sinh vật cảnh mà còn là hành trình đi tìm cái đẹp độc bản, mang tâm hồn của rừng thiêng, sông nước.
Ông Lê Đình Hiền chia sẻ: Ông từng đặt chân đến những nơi hoang dã, thường lặn lội đến các cánh rừng già, đặc biệt là các vùng sông nước như sông Ba, sông Sêrêpốk và núi Chư Yang Sin để tìm kiếm những thân gỗ lớn bị vùi lấp. Ông Hiền ví mình như những người nhặt "ký ức" của dòng sông, những phế tích của rừng xanh, biến những thân cây gãy đổ thành các tác phẩm nghệ thuật có thể trưng bày, lưu giữ lâu dài.
 |
| Nghệ nhân Lê Đình Hiền lái xe điện đưa khách tham quan khu bảo tồn gỗ lũa |
Trong lần đi thực tế tại sông Ba thuộc địa phận huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên (cũ), lần đầu tiên ông nhìn thấy gốc gỗ lũa nằm dưới dòng thác đổ về. Đam mê trỗi dậy, ông và những người trong đoàn cố gắng đưa khúc gỗ lên, rồi ngắm nhìn không rời. Dưới con mắt nghệ thuật, từ gốc lũa mộc mạc ông đã sáng tạo để hình dáng độc đáo và đường nét tự nhiên được thời gian và thiên nhiên điêu khắc trở thành biểu tượng của sự tinh tế và giá trị thẩm mỹ cao trong nghệ thuật.
Đi từ đam mê đến gắn bó với thú chơi này hơn 20 năm, coi đây là một phần cuộc sống, chính vì vậy sau những giờ làm việc, ông Hiền dành phần nhiều thời gian để “tâm sự” với những tác phẩm gỗ lũa, phần được cho là “không hoàn hảo” trong lòng đất.
Sắp xếp gỗ lũa khoa học, định vị gỗ lũa trong bản đồ tài nguyên rừng
Trong khu bảo tồn gỗ lũa rộng hơn 500 m2 , những tác phẩm gỗ lũa mang vẻ đẹp tự nhiên, hoang sơ của những gốc cây cổ thụ hàng trăm, hàng nghìn năm tuổi được bày trí khá đẹp mắt. Chỉ tay vào lũa gỗ hình trái tim, ông Hiền nói: Nhìn vào miếng lũa này chúng ta hình dung như một trái tim mà mỗi sớ thịt bị mối mọt, thời gian gặm nhấm như từng mạch máu đang chảy.
 |
| Gỗ lũa hình trái tim |
Dành nhiều thời gian nghiên cứu cho từng nhóm lũa, ông Hiền khéo léo sắp xếp từng loại lũa với nhau tạo nên bản đồ tài nguyên rừng có trật tự. Những loại lũa có màu nguyên thủy, vân gỗ đẹp hay lũa chìm trong bùn nước như Thủy tùng thường có màu mun đen hoặc nâu sẫm, độ bền rất cao được sắp xếp thành một hàng riêng biệt.
Gỗ lũa đa số là phần gốc và là lõi cây nên rất cứng, không bị mối mọt hoặc mục rữa, rất phù hợp để trưng bày lâu dài. Sau quá trình đi khắp nơi tìm kiếm, thu thập gỗ lũa, những tác phẩm sau khi đưa về bảo tồn và sắp xếp khoa học khiến người chiêm ngưỡng rất ngạc nhiên với vẻ đẹp của nó. Những tác phẩm nơi đây vẫn còn nguyên bản không thay đổi, vẫn giữ được những dấu tích nguyên thủy. Một khúc lũa dài hơn 5 m, rộng hơn 0,8 m có hình như một con thuyền được cấy khá nhiều lan rừng. Bên cạnh những chậu lan kiếm là một thân gỗ hóa lũa được ông đặt tên "Vũ điệu thần tiên" như làm điểm nhấn cho không gian xanh mượt mà của những cánh lan.
 |
| Tác phẩm "Vũ điệu thần tiên" |
Một thanh lũa dài hơn 5 m được nằm trên hàng chục khúc lũa hình trụ tròn thẳng tắp, phía trên lại là hàng chục thanh lũa tròn khác như gối đầu, tựa vai nhau một cách có trật tự.
Chia sẻ về những phần lũa quý hiếm này, ông Hiền nói: “Hiện nay việc sưu tầm những khúc gỗ lũa cũng tương đối khó khăn và mất nhiều thời gian. Loại gỗ này hiện tại đang rất hiếm thấy và hầu như nó đã không còn. Chính vì vậy, khi đã hoàn thành được bộ sưu tập, tôi luôn trân trọng và xem nó như những đứa con tinh thần của mình”.
Hiện nay, nhà vườn Lê Đình Hiền đang sở hữu gần 1.000 tác phẩm gỗ lũa nguyên bản - được coi là khu bảo tồn gỗ lũa lớn bậc nhất tại Tây Nguyên. Những tác phẩm gỗ lũa được bảo tồn, gìn giữ đã góp phần định vị giá trị của nó trên bản đò tài nguyên rừng.
 |
| Những cây lan rừng được cấy lên trên thanh gỗ lũa dài hơn 5 mét |
Kinh nghiệm trong hành trình đi tìm và “chơi” gỗ lũa
Trong hơn 20 năm sưu tầm và bảo tồn gỗ lũa, ông Lê Đình Hiền đã chia sẻ những kinh nghiệm quý báu khi bảo tồn gỗ lũa. Ông cho biết gỗ Hương luôn nằm trong danh sách những loại gỗ quý bậc nhất tại Việt Nam. Các tác phẩm gỗ lũa từ gỗ Hương nổi bật với mùi thơm nhẹ, dễ chịu, đặc biệt khi được đánh bóng hoặc để trong không gian kín. Lũa gỗ Hương rất đẹp, đa dạng, tạo nên những đường nét uyển chuyển, sâu thẳm.
Về giá trị thẩm mỹ: Lũa gỗ Hương thường có màu đỏ hoặc vàng cánh gián đậm, vân gỗ cuộn xoắn, tạo cảm giác sang trọng, cổ điển. Những khúc gỗ lũa càng già, màu càng đẹp và mùi hương càng đậm đà. Khi tìm kiếm gỗ lũa đẹp nhất Việt Nam, các tác phẩm từ gỗ Hương luôn là ứng cử viên sáng giá cho các không gian phòng khách cao cấp.
 |
| Những tác phẩm gỗ lũa được sắp xếp khoa học trong khu bảo tồn |
Còn lũa gỗ Cẩm lai và gỗ Trắc thuộc nhóm gỗ cứng, có tỷ trọng rất cao, nổi tiếng với độ bền vượt trội và khả năng chống mối mọt tự nhiên gần như tuyệt đối. Chúng thường được ưa chuộng vì màu sắc tối (đen tuyền, nâu đen) và những đường vân gỗ sắc nét, tương phản cao. Các gỗ lũa này hiếm hơn gỗ Hương nhưng có giá trị kinh tế cực kỳ lớn. Những khúc gỗ lũa này dù không có mùi thơm mạnh như gỗ Hương, nhưng lại mang lại vẻ đẹp quyền uy, bề thế nhờ vào độ cứng chắc và các đường vân phức tạp, đôi khi xuất hiện các mảng màu sáng tối xen kẽ độc đáo.
Đối với Cà te, gỗ lũa cà te được biết đến với màu nâu đen thẫm đặc trưng và độ bền cao. Gỗ lũa cà te thường có bề mặt mịn màng, ít bị nứt nẻ nếu được xử lý đúng cách. Dù không có vân phức tạp bằng gỗ Hương hay Trắc, gỗ lũa cà te lại nổi bật ở sự đồng nhất về màu sắc và khả năng tạo hình nghệ thuật cao.
Khi nói về bố cục trưng bày gỗ lũa để hình thành nên một tác phẩm bao gồm nhiều cá thể riêng biệt, ông Hiền cho biết: Sự cân đối trong bố cục tổng thể, dù là sự hỗn độn của tự nhiên, vẫn phải tạo ra được một tổng thể hài hòa khi được đặt trên một mặt phẳng. Nếu khúc gỗ chỉ là một khúc thẳng đơn giản, thì cần được kê trên những gỗ lũa có hình trụ để làm đế hoặc chọn một vài cây lan rừng cấy lên để khúc gỗ thẳng không còn đơn điệu.
 |
| Nghệ nhân Lê Đình Hiền (bìa trái) nói về kinh nghiệm sưu tầm và "chơi" gỗ lũa. |
Độ già của gỗ lũa tỷ lệ thuận với giá trị của nó. Gỗ lũa càng “già” (trải qua thời gian dài bị mục rữa chọn lọc), những phần gỗ mục, mềm đã bị loại bỏ hết, chỉ còn lại phần lõi gỗ cứng chắc nhất. Chính quá trình này tạo ra những đường nét sắc sảo, những kẽ rãnh tinh xảo.
Nói về giá trị của giỗ lũa, ông Lê Đình Hiền khẳng định: “Những tác phẩm gỗ lũa đẹp nhất Việt Nam thường là những tác phẩm có độ phong hóa rõ rệt, cho thấy lịch sử tồn tại của nó, đó là giá trị đích thực của tác phẩm”.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
