Trong bối cảnh tài nguyên rừng tiếp tục đối mặt với nhiều sức ép từ phát triển kinh tế - xã hội, biến đổi khí hậu và các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về lâm nghiệp đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Nghị định số 146/2026/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp được ban hành ngày 6/5/2026 và có hiệu lực từ ngày 25/6/2026 được xem là một bước đi quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu đó. Hội nghị phổ biến, hướng dẫn thực hiện nghị định do Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tổ chức tại Hải Phòng không chỉ là hoạt động chuyên môn mang tính triển khai chính sách mà còn là diễn đàn để các cơ quan quản lý, lực lượng kiểm lâm và các đơn vị liên quan cùng trao đổi, tháo gỡ những khó khăn trong thực tiễn, hướng tới mục tiêu bảo vệ rừng hiệu quả hơn trong giai đoạn mới.
Tham dự hội nghị có đại diện các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng Chính phủ, các Chi cục Kiểm lâm, Vườn quốc gia cùng nhiều cơ quan, tổ chức liên quan đến công tác quản lý và bảo vệ rừng khu vực phía Bắc và Bắc Trung Bộ. Đây là những lực lượng trực tiếp thực thi pháp luật lâm nghiệp tại cơ sở, đồng thời là đầu mối quan trọng trong việc đưa các quy định mới của nghị định vào cuộc sống.
Tại hội nghị, các đại biểu đã được giới thiệu tổng quan những nội dung mới của Nghị định 146/2026/NĐ-CP, đồng thời trao đổi về các tình huống phát sinh trong thực tế, những khó khăn trong quá trình xử lý vi phạm và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Không khí thảo luận diễn ra sôi nổi, phản ánh sự quan tâm lớn của các địa phương trước những thay đổi quan trọng trong chính sách xử phạt vi phạm hành chính về lâm nghiệp.
Theo lãnh đạo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Nghị định 146 được xây dựng trên cơ sở tổng kết thực tiễn nhiều năm thi hành các quy định trước đây. Trong quá trình áp dụng, nhiều quy định đã bộc lộ những hạn chế nhất định khi thực tế quản lý tài nguyên rừng có nhiều thay đổi. Các hành vi phá rừng, khai thác lâm sản trái phép, săn bắt và buôn bán động vật hoang dã ngày càng diễn biến phức tạp với phương thức, thủ đoạn tinh vi hơn. Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và các nền tảng trực tuyến cũng đặt ra yêu cầu phải có những quy định mới để xử lý các hành vi vi phạm phát sinh trên môi trường điện tử.
 |
| Ông Nguyễn Hữu Thiện - Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm phát biểu khai mạc Hội nghị phổ biến, hướng dẫn thực hiện Nghị định 146/2026/NĐ-CP. - (Ảnh: FOUR PAWS) |
Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Nghị định 146 là bổ sung quy định xử phạt đối với các hành vi vi phạm được thực hiện thông qua môi trường điện tử. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong công tác quản lý nhà nước, bởi hiện nay việc quảng cáo, mua bán, vận chuyển động vật hoang dã hoặc lâm sản trái phép thông qua mạng xã hội, các sàn giao dịch trực tuyến và các nền tảng số đang có xu hướng gia tăng. Nếu như trước đây việc xử lý còn gặp nhiều khó khăn do thiếu căn cứ pháp lý cụ thể thì nay cơ quan chức năng đã có thêm công cụ pháp lý để đấu tranh với loại hình vi phạm mới này.
Nghị định cũng nâng mức xử phạt đối với nhiều hành vi xâm hại tài nguyên rừng, đặc biệt là các hành vi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái và đa dạng sinh học. Việc tăng mức xử phạt không chỉ mang tính răn đe mà còn thể hiện quan điểm nhất quán của Nhà nước trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên trước những nguy cơ ngày càng lớn từ hoạt động khai thác, sử dụng trái phép.
Một nội dung được đánh giá cao là việc tách riêng các hành vi vi phạm liên quan đến rừng tự nhiên và rừng trồng. Trong thực tiễn quản lý, giá trị sinh thái, khả năng bảo tồn đa dạng sinh học và vai trò môi trường của rừng tự nhiên cao hơn rất nhiều so với rừng trồng. Do đó, việc áp dụng cùng một khung xử phạt trong nhiều trường hợp chưa phản ánh đúng mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm. Nghị định mới đã khắc phục hạn chế này bằng cách quy định mức xử phạt nghiêm khắc hơn đối với các hành vi xâm hại rừng tự nhiên, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ những diện tích rừng có giá trị đặc biệt quan trọng.
Tại hội nghị, nhiều đại biểu quan tâm đến quy định xử lý đối với diện tích rừng chưa có quyết định chuyển mục đích sử dụng. Đây là vấn đề từng gây nhiều tranh cãi trong quá trình thực thi pháp luật. Không ít dự án hoặc hoạt động sản xuất có tác động đến đất rừng nhưng cơ quan chức năng gặp khó khăn trong việc xác định căn cứ xử phạt do chưa có quy định cụ thể. Việc làm rõ trách nhiệm và căn cứ xử lý trong Nghị định 146 được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng lợi dụng kẽ hở pháp luật, đồng thời nâng cao trách nhiệm quản lý của các cấp chính quyền địa phương.
 |
Cùng với đó, nghị định điều chỉnh lại thẩm quyền xử phạt để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai hiện nay. Đây là nội dung có ý nghĩa thực tiễn lớn bởi việc phân định rõ thẩm quyền không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý vi phạm mà còn hạn chế tình trạng chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan, đơn vị. Khi quy trình xử lý được đơn giản hóa và trách nhiệm được xác định rõ ràng hơn, hiệu quả thực thi pháp luật tại cơ sở cũng sẽ được nâng lên đáng kể.
Một trong những nội dung được quan tâm nhiều nhất tại hội nghị là các quy định mới liên quan đến hành vi lấn, chiếm rừng. Theo Nghị định 146, đối với những trường hợp vi phạm có diện tích lớn, mức xử phạt có thể lên tới 80 triệu đồng đối với cá nhân và gấp đôi đối với tổ chức. Đặc biệt, trường hợp lấn chiếm rừng tự nhiên sẽ bị áp dụng mức xử phạt gấp hai lần so với rừng trồng. Ngoài hình thức xử phạt bằng tiền, người vi phạm còn bị buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của rừng. Quy định này được đánh giá là phù hợp với yêu cầu bảo vệ tài nguyên rừng trong bối cảnh nhiều địa phương vẫn còn xảy ra tình trạng lấn chiếm đất rừng để sản xuất, xây dựng công trình hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng trái phép.
Nghị định cũng đưa ra các chế tài cụ thể đối với hoạt động du lịch trong rừng. Theo đó, việc tổ chức hoạt động du lịch mà không được sự cho phép của chủ rừng có thể bị xử phạt tới 10 triệu đồng. Các hành vi đầu tư phát triển du lịch sinh thái trong rừng đặc dụng không đúng quy hoạch có thể bị xử phạt tới 50 triệu đồng. Những quy định này nhằm bảo đảm hoạt động du lịch gắn với bảo vệ môi trường, tránh tình trạng khai thác quá mức làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái rừng và các giá trị đa dạng sinh học.
Đáng chú ý, mức xử phạt tối đa trong lĩnh vực lâm nghiệp được nâng lên 500 triệu đồng đối với cá nhân và 1 tỷ đồng đối với tổ chức. Đây là mức xử phạt rất cao, áp dụng đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng như phá rừng, khai thác lâm sản trái phép quy mô lớn hoặc buôn bán động vật hoang dã trái pháp luật. Việc nâng mức xử phạt tối đa cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ trong việc đấu tranh với các hành vi xâm hại tài nguyên rừng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý đủ mạnh để ngăn chặn các vi phạm có tổ chức hoặc mang tính chất chuyên nghiệp.
Theo lãnh đạo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, việc tăng cường xử lý vi phạm không chỉ phục vụ mục tiêu quản lý nhà nước mà còn mang ý nghĩa sâu rộng đối với đời sống xã hội. Trong nhiều năm qua, tình trạng phá rừng đầu nguồn, khai thác lâm sản trái phép, săn bắt động vật hoang dã và lấn chiếm đất rừng đã gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Tại nhiều địa phương, diện tích rừng suy giảm dẫn tới nguy cơ sạt lở đất gia tăng, nguồn nước bị ảnh hưởng, khả năng phòng hộ tự nhiên suy yếu và sinh kế của người dân phụ thuộc vào rừng bị đe dọa. Bên cạnh đó, sự suy giảm đa dạng sinh học cũng làm mất cân bằng hệ sinh thái, ảnh hưởng lâu dài đến môi trường sống.
 |
| Bà Nguyễn Thị Mai Hiên, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế phát biểu ý kiến tại Hội nghị phổ biến, hướng dẫn thực hiện Nghị định 146/2026/NĐ-CP. - (Ảnh: FOUR PAWS) |
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang diễn biến ngày càng phức tạp, vai trò của rừng đối với việc hấp thụ khí nhà kính, điều hòa khí hậu và giảm nhẹ thiên tai càng trở nên quan trọng. Vì vậy, việc siết chặt xử lý các hành vi vi phạm lâm nghiệp không chỉ nhằm bảo vệ diện tích rừng hiện có mà còn góp phần thực hiện các cam kết phát triển bền vững, ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường sống cho các thế hệ tương lai.
Bên cạnh những nội dung liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính, hội nghị còn dành thời lượng trao đổi về công tác cứu hộ động vật hoang dã và bảo tồn đa dạng sinh học. Bà Ngô Thị Mai Hương, Giám đốc Trung tâm bảo tồn gấu Ninh Bình, đã chia sẻ nhiều thông tin thực tiễn về hoạt động cứu hộ động vật hoang dã. Theo bà Hương, nhiều cá thể động vật sau khi bị nuôi nhốt hoặc buôn bán trái phép thường rơi vào tình trạng suy kiệt sức khỏe, mất các tập tính sinh tồn tự nhiên. Quá trình phục hồi và tái hòa nhập môi trường sống vì vậy kéo dài, đòi hỏi nguồn lực lớn về tài chính, nhân lực và chuyên môn.
Những chia sẻ từ thực tiễn cứu hộ động vật hoang dã cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa công tác thực thi pháp luật lâm nghiệp và bảo tồn đa dạng sinh học. Chỉ khi các hành vi săn bắt, vận chuyển, buôn bán động vật hoang dã được kiểm soát hiệu quả thì áp lực đối với các cơ sở cứu hộ mới giảm bớt, đồng thời góp phần bảo vệ các loài quý hiếm đang đứng trước nguy cơ suy giảm số lượng trong tự nhiên.
Tại hội nghị, nhiều Chi cục Kiểm lâm cũng phản ánh những khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ như công tác giám định loài động vật rừng quý hiếm, xử lý tang vật, tổ chức cưỡng chế hoặc phối hợp xử lý các vụ việc tại khu vực giáp ranh. Đây đều là những vấn đề mang tính thực tiễn cao, tác động trực tiếp đến hiệu quả thực thi pháp luật ở cơ sở. Đại diện Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho biết sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến, kiến nghị từ địa phương để xây dựng các hướng dẫn nghiệp vụ thống nhất trên phạm vi cả nước.
 |
| Các đại biểu tham dự Hội nghị phổ biến, hướng dẫn thực hiện Nghị định 146/2026/NĐ-CP chụp ảnh lưu niệm. - (Ảnh: BTC) |
Ngay sau khi nghị định có hiệu lực, các địa phương sẽ tiếp tục tổ chức tập huấn cho lực lượng kiểm lâm cơ sở, tăng cường tuyên truyền tới người dân, doanh nghiệp và các chủ rừng nhằm bảo đảm mọi đối tượng liên quan đều nắm rõ những quy định mới. Việc phổ biến sâu rộng các nội dung của Nghị định 146 được xem là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả thực thi, hạn chế vi phạm và tạo sự đồng thuận trong xã hội.
Có thể khẳng định rằng, Nghị định 146/2026/NĐ-CP đánh dấu một bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật về lâm nghiệp. Những quy định mới không chỉ khắc phục các bất cập trong thực tiễn quản lý mà còn tạo hành lang pháp lý chặt chẽ hơn để bảo vệ tài nguyên rừng, động vật hoang dã và đa dạng sinh học. Thông qua việc tăng cường chế tài xử phạt, hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành, nghị định được kỳ vọng sẽ góp phần tạo chuyển biến tích cực trong công tác bảo vệ rừng, bảo đảm môi trường sống bền vững cho người dân và đóng góp vào mục tiêu phát triển xanh của đất nước trong những năm tới.
Xem chi tiết Nghị định số 146/2026/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính tại đây
