Nhân – Đức – Võ" – bản sắc ấy không nằm trong sách vở hay những công trình đồ sộ, mà lại ẩn mình trong những thú chơi dân gian tưởng chừng bình dị nhất.
Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, nơi những tòa nhà chọc trời dần che khuất bóng tre già, ta đôi khi thấy mình chênh chênh giữa những giá trị mới mẻ và hào nhoáng. Thế nhưng, có những nét đẹp cũ kỹ vẫn âm thầm giữ lửa cho tâm hồn Việt, đợi một phút tĩnh lặng để hồi sinh. Từ một nhành cỏ mần trầu mảnh khảnh ven đê đến những chiến kê oai phong lẫm liệt nơi sân đình, thú chơi dân gian không chỉ đơn thuần là trò giải trí. Đó là một hành trình dài của sự chiêm nghiệm, nơi ta đi tìm lại bản sắc "Nhân – Đức – Võ" ẩn sâu dưới những lớp bụi của thời gian.
 |
| Tranh Đông Hồ "Gà Chọi" – đôi chiến kê đối mặt trong nét khắc mộc mạc, sắc màu dân gian. |
Chọi cỏ gà: Bản anh hùng ca của tuổi thơ đồng nội
Hãy thử một lần ngược dòng ký ức, trở về với những buổi chiều vàng nắng trên triền đê lộng gió. Khi ấy, gia tài của những đứa trẻ mục đồng chẳng có gì ngoài đôi chân trần và những khóm cỏ mần trầu xanh ngắt. Chọi cỏ gà – cái trò chơi tưởng chừng "con nít" ấy – thực chất lại là bài học vỡ lòng đầu tiên về sự kết nối giữa con người và mẹ thiên nhiên.
Trong thế giới của con trẻ, thiên nhiên không vô tri. Để có được một "chiến binh" dũng mãnh, đứa trẻ phải học cách quan sát tinh tế. Phải chọn những cọng cỏ "già đời", thân ngả sang màu xanh sẫm hoặc nâu bóng để đảm bảo độ dai, độ cứng. Rồi đến công đoạn "luyện quân" cũng kỳ công chẳng kém: từ việc tuốt lá, vê thân cho đến việc phơi sương, hong nắng để cọng cỏ đạt đến độ dẻo dai nhất định.
Trận đấu diễn ra vỏn vẹn trong vài tiếng cười giòn giã, nhưng ý nghĩa của nó lại kéo dài mãi về sau. Đó là nơi mọi khoảng cách giàu nghèo, tuổi tác đều bị xóa nhòa. Chọi cỏ gà dạy ta biết kiên nhẫn tìm kiếm cơ hội, biết trân trọng những giá trị mộc mạc nhất từ gốc rễ. Giữa một bãi cỏ xanh, ta học được rằng niềm vui chân thật nhất đôi khi lại đến từ những điều nhỏ bé, giản đơn mà không một thứ vàng bạc nào mua được.
Chọi gà nòi: Nghệ thuật của khí phách và võ đạo
Nếu chọi cỏ là khúc dạo đầu trong trẻo của tuổi thơ, thì chọi gà nòi chính là bản giao hưởng hùng tráng của tuổi trưởng thành. Ở đây, người chơi không chỉ đơn thuần là nuôi một con vật, mà họ đang tự rèn giũa chính nhân cách của mình thông qua hình tượng "Ngũ đức" của chiến kê.
Người xưa quan niệm, một chú gà nòi thực thụ chính là hiện thân của bậc quân tử với năm đức tính quý báu:
Văn: Chiếc mào đỏ rực tựa mũ quan uy nghiêm, thể hiện sự hiểu biết và cốt cách.
Vũ: Đôi cựa sắt bén như binh khí, luôn sẵn sàng bảo vệ lẽ phải.
Dũng: Khí phách hiên ngang, dù đối mặt với đối thủ mạnh đến đâu cũng dứt khoát không lùi bước.
Nhân: Lòng nhân từ, biết che chở bầy đàn và chỉ chiến đấu khi cần thiết.
Tín: Sự chung thủy sắt son, luôn cất tiếng gáy đúng canh giờ để báo thức cho vạn vật.
Để chọn được một "linh vật" hội đủ tinh hoa, quy tắc "Nhất mình – nhì chân – tam đầu – tứ cốt" vẫn luôn là kim chỉ nam. Nhưng chọn được giống tốt mới chỉ là khởi đầu. Quá trình nuôi dưỡng gà nòi mới thực sự là một cuộc khổ luyện "Nội công – Ngoại kích". Từ việc om bóp bằng rượu nghệ giúp "da đồng thép đỏ", đến chế độ dinh dưỡng khắt khe với thóc sạch, mồi tươi... tất cả đều đòi hỏi sự tận tâm tuyệt đối. Bởi lẽ, người xưa hiểu rằng: không có sức mạnh nào bền vững nếu nó sinh ra từ sự dễ dãi và hời hợt.
Trên sới đất, mỗi trận đấu là một tác phẩm nghệ thuật đầy kịch tính. Người xem không chỉ mãn nhãn với những cú "Đá dọc" nhanh như chớp, những đòn "Cưa đè" lì lợm, mà còn phải dùng "tâm" để đọc được sự thấu hiểu tương thông giữa người nuôi và chiến kê. Đó không phải là một cuộc sát phạt, đó là sự trình diễn của kỷ luật và bản lĩnh.
Thượng võ: Khi sới đất hóa thành "Thiền đường"
Xem gà chọi thực chất là một dạng "thiền động". Trong cái náo nhiệt của sới đấu, người chơi và người xem thực chất đang luyện cho mình một cái Tâm tĩnh lặng để nhìn rõ sự việc; một cái Pháp hiểu để không bị mê muội bởi thắng thua; và một cái Nhẫn để chờ đợi thời cơ.
Một trận đấu có thể kéo dài hàng giờ đồng hồ, cũng giống như hành trình của một đời người. Chiến thắng cuối cùng thường không thuộc về kẻ mạnh nhất lúc ban đầu, mà thuộc về kẻ bền bỉ, kiên trì và biết giữ mình nhất. Triết lý thượng võ dân gian dạy ta rằng: sức mạnh thực sự không nằm ở cơ bắp, mà nằm ở sự vững vàng của ý chí.
Trở về để vững bước
“Chơi gà là luyện tâm – nuôi cỏ là nhớ cội”. Câu nói ấy vẫn vẹn nguyên giá trị như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng về bản sắc. Dù là một nhành cỏ dại ven đường hay một chiến kê oai phong lẫm liệt, tất cả đều là những mảnh ghép tạo nên tâm hồn Việt đầy khí phách nhưng cũng rất đỗi bao dung.
Giữa dòng chảy hối hả của thời đại 4.0, việc tìm về những thú chơi xưa không phải là sự hoài cổ cực đoan. Đó là cách để chúng ta neo giữ tâm hồn mình, để không bị cuốn trôi bởi những giá trị ảo. Những bài học về sự kiên nhẫn, lòng dũng cảm và sự trân trọng gốc rễ chính là nhịp cầu nối liền quá khứ với hiện tại, giúp mỗi người Việt luôn tự tin và vững chãi trên hành trình khẳng định bản sắc của chính mình.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
