Lọt thỏm giữa không gian rộng lớn của Festival Sinh vật cảnh – Cây xanh Di sản TP.HCM lần 3 năm 2026 là gian nhà trưng bày đá nghệ thuật nguyên bản - suiseki. Ở đó, những khối đá với đủ màu sắc, hình dạng được bày trí trang trọng, lộng lẫy trên những chiếc bàn thẳng tắp phủ vải đỏ. Mọi chi tiết từ bảng tên, đế đỡ đá và đôn trưng đá, đều được sắp xếp một cách tỉ mỉ đến từng chi tiết. Khán giả được tận mắt chứng kiến những tác phẩm đặc sắc, những viên đá bất động nhưng được những đôi tay tài hoa của các nghệ nhân đến từ khắp mọi miền đất nước thổi hồn vào đó.
Giữa cái nóng oi bức của những ngày cuối xuân, đầu hè, ánh sáng mặt trời oi ả và nóng đến mức tất cả dường như muốn tìm nơi trú ẩn. Thế nhưng, trong điều kiện khắc nghiệt ấy, từng con người dưới chức danh "Giám khảo" vẫn làm việc miệt mài đầy say mê, trách nhiệm, cẩn thận.
Giám khảo, nghệ nhân Phạm Ngọc Tá đến từ Bình Thuận bộc bạch: "đây là một bộ môn đặc trưng của nghệ thuật thưởng lãm tĩnh mang hơi hướng trừu tượng. Vì vậy, đã là giám khảo, phải hết sức cẩn thận trong việc xem xét từng tác phẩm, từng cách bày trí, từng góc độ phô diễn khác nhau của tác phẩm. Đó cũng là một cách để tôn vinh công sức của những người nghệ nhân...".
Khán giả và những nghệ nhân có tác phẩm tranh tài tại Hội thi đứng xung quanh theo dõi từng nhất cử nhất động của Ban Giám khảo trong sự thích thú. Giám khảo, nghệ nhân Lê Nguyễn Ngọc Hà khệ nệ ôm và tách một tác phẩm suiseki nặng gần 70kg ra khỏi đế đỡ, cẩn thận xem từng chi tiết bên dưới mặt đáy của viên đá. Giám khảo thổ lộ: "theo tiêu chí cho bộ môn này thì đá phải là đá nước, không được chỉnh sửa - mài giũa - cắt gọt. Đá không được bôi màu, sơn phết, ... Mỗi viên đá sẽ được giám khảo quan sát kỹ lưỡng, không bỏ sót đặc điểm nào.
Thỉnh thoảng, khán giả và du khách xung quanh lại được nghe BGK phân tích, tranh luận bằng những kiến thức chuyên môn và những kinh nghiệm dày dặn nhằm lột tả một tác phẩm đẹp. Họ dường như bị thu hút, lôi cuốn hoàn toàn, với Hội thi.
Mồ hôi nhễ nhại, tay cầm mảnh giấy làm quạt phe phẩy như xua đi cái nóng hầm hập, Giám khảo - nghệ nhân Phạm Văn Tuấn, 72 tuổi đến từ tỉnh Tây Ninh chia sẻ:
“Sáng nay có người thân nhập viện, tôi tranh thủ vào thăm rồi chạy xe máy ra đây cho kịp giờ chấm thi…”. Câu chuyện khiến nhiều người lặng đi. Không gian im bặt. Có ai đó đã "nổi da gà", và rồi bỗng bùng lên những tràng pháo tay như lời tri ân cho tinh thần trách nhiệm và đam mê cháy bỏng.
Có thời điểm, khán giả vô cùng thích thú khi chứng kiến Ban Giám khảo dùng thước đo cẩn thận một viên đá để phân cỡ, rồi chậm rãi dùng tay rờ khắp viên đá để kiểm tra các vết trầy xước - bể mẻ, kiểm tra độ bóng tự nhiên của viên đá. Giám khảo, nghệ nhân Đỗ Xuân Phong đến từ Tp. HCM nói: "làm giám khảo bộ môn này khó lắm. Có nhiều tác phẩm đẹp nhưng chỉ một vết bể mẻ nhỏ cũng làm giảm giá trị nghệ thuật của viên đá, hoặc viên đá bị bôi hóa chất, bôi màu sẽ là phạm quy. Để phát hiện những chi tiết đó, ngoài việc cẩn thận quan sát, xem xét, còn cần phải có kinh nghiệm và sự tinh ý... Mình mà sơ suất, sẽ phụ lòng những nghệ nhân tham gia, phụ lòng kỳ vọng của khán giả và có lỗi với những tác phẩm đẹp".
Ngoài những kiến thức, những công việc chuyên môn trong công tác chấm thi, thỉnh thoảng khán giả lại được nghe những mẫu chuyện vui, nhân văn thể hiện lòng đam mê nghề sâu sắc từ Ban Giám khảo. Hoặc đâu đó lại được nghe câu chuyện buồn để cho lòng sâu lắng khi có ai đó vì miệt mài đi sưu tầm đá mà mắc nạn dưới các dòng sông. Vì lẽ đó, tất cả thành viên trong Ban Giám khảo làm việc ngoài chuyên môn, kinh nghiệm, khối óc, còn có cả trái tim để không phụ lòng những nghệ nhân - nhà sưu tầm, không có lỗi với " một tác phẩm đẹp.
Ghi ghi, chép chép, công việc của Giám khảo tiếp tục diễn ra, để phân loại tác phẩm vào vòng chung kết xếp hạng, với mục đích cuối cùng là để du khách dễ chiêm ngưỡng và dễ cảm nhận hơn. Giám khảo, nghệ nhân Nguyễn Trung Kiên đến từ Vũng Tàu, vừa cười vừa nói:
“Nắng nóng, chân đau do vết thương cũ, nhưng cứ được mời chấm thi là tôi quên hết. Tôi có thể đứng và đi tới đi lui cả ngày mà không thấy mệt...”
Những câu chuyện giản dị, những tiếng cười xen lẫn giọt mồ hôi đã tạo nên một bức tranh sống động, đầy cảm xúc. Không chỉ là những người “cầm cân nảy mực”, họ còn là những người giữ lửa cho nghệ thuật suiseki Việt Nam.
Có lẽ, chính sự tận tụy, bền bỉ và tình yêu nghề vô bờ bến ấy đã góp phần quan trọng làm nên thành công của Hội thi bonsai – kiểng thế – đá suiseki, và rộng hơn là thành công của Festival năm nay.
Giữa cái nắng như thiêu đốt, họ vẫn đứng đó – lặng lẽ nhưng rực rỡ – như những “người gác đền” cho giá trị nghệ thuật và tinh hoa sinh vật cảnh Việt Nam.
Một số hình ảnh của ban giám khảo chấm thi đá Suiseki
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
