Giữa vùng lõi của Vườn quốc gia Pù Mát (Nghệ An), nơi những cánh rừng nguyên sinh vẫn giữ được vẻ hoang sơ hiếm hoi còn sót lại, có một “chứng nhân sống” đã tồn tại hơn hai thiên niên kỷ. Cây sa mu dầu cổ thụ không chỉ là một cá thể thực vật đặc biệt, mà còn là biểu tượng của thời gian, của sự bền bỉ và của giá trị mà thiên nhiên âm thầm tích lũy qua hàng nghìn năm.
 |
| “Cụ” cây Sa mu dầu cổ thụ với hơn 2.000 năm tuổi, nằm trong vườn quốc gia Pù Mát. Cây được một nhóm chuyên gia điều tra về đa dạng sinh học phát hiện vào năm 1998. Tháng 10/2010, cây Sa mu dầu này được Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây di sản Việt Nam. |
Trong không gian tĩnh lặng của đại ngàn, thân cây cao hơn 70 mét, đường kính hơn 5,5 mét vươn lên như một trụ cột khổng lồ. Tán cây phủ rộng, rễ bám sâu vào lòng đất, tất cả tạo nên một hình hài vừa uy nghi, vừa trầm mặc – một vẻ đẹp không thể sao chép bằng bất kỳ kỹ thuật nhân tạo nào.
Dấu ấn của thời gian và hệ sinh thái nguyên sinh
Sa mu dầu, với tên khoa học Cunninghamia konishii, là loài thực vật cổ có lịch sử tiến hóa lâu đời. Người dân bản địa gọi loài cây này bằng cái tên “Mậy Pẹc”, một cách gọi giản dị nhưng đầy tôn kính, như thể họ hiểu rằng mình đang sống cạnh một thực thể vượt khỏi những vòng đời thông thường.
 |
Cây sa mu tại Pù Mát được phát hiện vào năm 1998, ẩn mình nơi thượng nguồn khe Bu (xã Châu Khê). Ít ai có thể hình dung rằng, trước khi được con người biết đến, nó đã lặng lẽ sinh trưởng qua hàng nghìn năm, trải qua bao biến động của khí hậu và địa hình.
Với tuổi đời ước tính hơn 2.000 năm, cây không chỉ là một kỷ lục sinh học mà còn là một “bản ghi chép sống” của hệ sinh thái rừng nguyên sinh. Mỗi vòng sinh trưởng, mỗi lớp vỏ cây đều là một dấu tích của thời gian, phản ánh những biến đổi mà con người chỉ mới bắt đầu nghiên cứu trong vài thế kỷ gần đây.
Gỗ quý – khi giá trị vượt ra ngoài khái niệm vật chất
Trong giới sinh vật cảnh và chế tác gỗ, sa mu dầu luôn được xếp vào hàng “đỉnh cao” của các loài gỗ quý. Thuộc nhóm IA – nhóm thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm – sa mu gần như không còn cơ hội khai thác trong tự nhiên, khiến giá trị của nó càng trở nên đặc biệt.
 |
Gỗ sa mu sở hữu những đặc tính mà bất kỳ người chơi gỗ nào cũng khao khát: thớ mịn, vân đẹp, màu sắc trầm ấm, độ bền cao và đặc biệt là khả năng chống mối mọt tự nhiên. Không chỉ vậy, loại gỗ này còn có hương thơm nhẹ, thanh, tạo cảm giác dễ chịu và có khả năng lưu hương rất lâu theo thời gian.
Chính những yếu tố ấy đã khiến sa mu dầu trở thành chất liệu được ưa chuộng trong các công trình tâm linh, đồ mỹ nghệ cao cấp và các tác phẩm mang tính sưu tầm. Với những khối gỗ lâu năm, giá trị của sa mu thậm chí được ví như “đắt hơn vàng 4 số 9” – không đơn thuần là giá tiền, mà là giá trị của sự hiếm có và không thể tái tạo.
Giữ rừng – giữ lại những giá trị không thể thay thế
Dù mang giá trị to lớn, sa mu dầu lại đang đứng trước nguy cơ suy giảm nghiêm trọng. Phạm vi phân bố hẹp, tốc độ sinh trưởng chậm và áp lực từ con người khiến loài cây này trở nên đặc biệt mong manh.
Tại Vườn quốc gia Pù Mát, công tác bảo tồn được thực hiện nghiêm ngặt. Cây sa mu cổ thụ được theo dõi định kỳ, kiểm tra tình trạng sinh trưởng và bảo vệ khỏi các tác động bên ngoài. Không chỉ là bảo vệ một cá thể, đó là nỗ lực giữ gìn cả một phần của hệ sinh thái nguyên sinh.
 |
Việc bảo tồn sa mu dầu cũng đặt ra một câu hỏi lớn: con người sẽ lựa chọn khai thác hay gìn giữ? Bởi khác với nhiều tài nguyên khác, những giá trị như sa mu – một khi mất đi – sẽ không thể phục hồi trong thời gian của một đời người, hay thậm chí nhiều thế hệ.
 |
| Vườn quốc gia Pù Mát (Nghệ An). |
Sa mu dầu không chỉ là một loài cây quý hiếm. Nó là biểu tượng của sự bền bỉ, của giá trị tích lũy và của mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên. Trong một thế giới ngày càng đề cao tốc độ và sự thay đổi, sự tồn tại của một cá thể sống hơn 2.000 năm giống như một lời nhắc nhở lặng lẽ nhưng sâu sắc.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
