LTS: Nhằm góp phần thúc đẩy hoạt động xuất khẩu hoa, cây cảnh và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc mà doanh nghiệp đang gặp phải, trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng đặt ra nhiều yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch và thủ tục thương mại, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và cải cách thủ tục xuất khẩu có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững của ngành hoa, cây cảnh Việt Nam..
Ngày 21/7, Tạp chí Việt Nam hương sắc đã có buổi làm việc với đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đồng thời ghi nhận ý kiến từ Cục Hải quan, các doanh nghiệp và chuyên gia trong lĩnh vực xuất nhập khẩu hoa, cây cảnh nhằm làm rõ những khó khăn, vướng mắc cũng như đề xuất giải pháp tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.
Từ các nội dung trao đổi, Tạp chí Việt Nam hương sắc sẽ thực hiện loạt bài nhiều kỳ phản ánh toàn diện về cơ chế, chính sách, quy trình, thủ tục và những giải pháp góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường xuất khẩu cho hoa và cây cảnh Việt Nam.
Bài 1 - Xuất khẩu cây cảnh: Nắm vững thủ tục để chinh phục thị trường quốc tế
Trong những năm gần đây, cây cảnh Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ thương mại quốc tế. Không chỉ là sản phẩm mang giá trị thẩm mỹ và văn hóa, cây cảnh còn trở thành mặt hàng xuất khẩu có giá trị kinh tế cao, được nhiều thị trường như Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Hàn Quốc và Trung Đông quan tâm. Sự đa dạng về chủng loại, kỹ thuật tạo tác tinh xảo cùng lợi thế khí hậu nhiệt đới đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho cây cảnh Việt Nam.
 |
| Từ khai báo hải quan điện tử, kiểm dịch thực vật đến chứng nhận xuất xứ, mỗi khâu trong quy trình xuất khẩu cây cảnh đều đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng. - (Ảnh minh họa) |
Tuy nhiên, để một chậu bonsai, cây hoa hay cây cảnh nội thất có thể vượt qua các hàng rào kỹ thuật và đến tay khách hàng quốc tế, doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm đạt chất lượng mà còn phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về pháp lý, hải quan, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn của nước nhập khẩu. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe về an toàn sinh học và minh bạch nguồn gốc, việc nắm vững quy trình, thủ tục xuất khẩu đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy, cây cảnh không thuộc danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu. Đây là lợi thế quan trọng để doanh nghiệp mở rộng thị trường. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu vẫn chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định pháp luật liên quan đến hải quan, thuế, kiểm dịch thực vật, quản lý lâm sản và bảo tồn đa dạng sinh học. Đặc biệt, đối với các loại cây có nguồn gốc từ gỗ tự nhiên, cây quý hiếm hoặc thuộc danh mục quản lý đặc biệt, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ các thủ tục cấp phép theo quy định trước khi xuất khẩu.
Theo các chuyên gia trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, một trong những nguyên nhân phổ biến khiến nhiều lô hàng bị kéo dài thời gian thông quan là doanh nghiệp chưa nghiên cứu kỹ các quy định pháp luật hoặc chuẩn bị hồ sơ chưa đầy đủ. Việc thiếu giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, chứng nhận xuất xứ hoặc chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa có thể khiến doanh nghiệp phải bổ sung hồ sơ, phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi, thậm chí lỡ lịch tàu hoặc lịch giao hàng.
Bên cạnh đó, xác định đúng mã số HS là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Mã HS không chỉ quyết định chính sách quản lý đối với hàng hóa mà còn là căn cứ để áp dụng các quy định về thuế, kiểm tra chuyên ngành và thống kê thương mại. Đối với cây cảnh sống, hàng hóa chủ yếu được phân loại trong Chương 06 của Biểu thuế xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, tùy từng chủng loại cây, tình trạng sinh trưởng và mục đích sử dụng mà mã HS có sự khác nhau.
Nếu khai báo không chính xác mã HS, doanh nghiệp có thể bị cơ quan hải quan yêu cầu kiểm tra lại toàn bộ hồ sơ, kéo dài thời gian thông quan, phát sinh chi phí và bị xử lý theo quy định pháp luật. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh mà còn làm giảm uy tín của doanh nghiệp trong quan hệ với đối tác nước ngoài, nhất là đối với mặt hàng sinh vật sống vốn đòi hỏi thời gian vận chuyển nhanh và điều kiện bảo quản nghiêm ngặt.
Song song với việc xác định đúng mã HS, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ cũng là điều kiện tiên quyết để quá trình xuất khẩu diễn ra thuận lợi. Một bộ hồ sơ hoàn chỉnh thường bao gồm tờ khai hải quan điện tử, hóa đơn thương mại, hợp đồng mua bán, phiếu đóng gói hàng hóa và các chứng từ liên quan theo yêu cầu của cơ quan hải quan. Đối với cây cảnh, doanh nghiệp còn phải chuẩn bị thêm giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, giấy chứng nhận xuất xứ khi đối tác yêu cầu và các chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa.
Trong đó, giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật được xem là một trong những chứng từ quan trọng nhất. Hầu hết các thị trường nhập khẩu đều yêu cầu hàng hóa phải đáp ứng các quy định về an toàn sinh học nhằm ngăn ngừa nguy cơ lây lan sâu bệnh. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với cơ quan kiểm dịch để hoàn thành các thủ tục trước khi xuất khẩu.
Một yêu cầu kỹ thuật được nhiều thị trường áp dụng là cây cảnh phải được làm sạch hoàn toàn bầu đất tự nhiên trước khi xuất khẩu. Giá thể trồng cần được thay thế bằng vật liệu sạch, không mang mầm bệnh và đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm dịch của nước nhập khẩu. Đồng thời, quá trình đóng gói cũng phải bảo đảm không lẫn cỏ dại, tàn dư thực vật hoặc sinh vật gây hại nhằm hạn chế nguy cơ bị từ chối nhập khẩu.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh trong lĩnh vực hải quan, việc khai báo điện tử trên hệ thống VNACCS đã góp phần rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hồ sơ. Tuy nhiên, điều này cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải có đội ngũ nhân sự am hiểu nghiệp vụ, thực hiện khai báo chính xác ngay từ đầu. Sai sót trong quá trình khai báo không chỉ mất thời gian điều chỉnh mà còn có thể ảnh hưởng đến toàn bộ tiến độ xuất khẩu.
Sau khi hoàn thành khai báo điện tử, doanh nghiệp tiếp tục thực hiện các bước mở tờ khai, kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực tế hàng hóa (nếu được phân luồng kiểm tra) và hoàn tất thủ tục thông quan trước khi đưa hàng lên phương tiện vận tải. Việc phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp với cơ quan hải quan, cơ quan kiểm dịch và các đơn vị logistics sẽ góp phần nâng cao hiệu quả toàn bộ chuỗi xuất khẩu.
Một điểm thuận lợi đối với doanh nghiệp là mặt hàng cây cảnh hiện được áp dụng mức thuế suất xuất khẩu 0%. Đây là chính sách khuyến khích xuất khẩu của Nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm Việt Nam. Bên cạnh đó, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định, doanh nghiệp còn có thể được hoàn thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa xuất khẩu, qua đó góp phần cải thiện dòng tiền và giảm chi phí sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên, trong bối cảnh các quốc gia ngày càng siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và bảo tồn đa dạng sinh học, doanh nghiệp không thể chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện hồ sơ hải quan. Việc xây dựng vùng nguyên liệu rõ nguồn gốc, áp dụng quy trình sản xuất sạch, quản lý hồ sơ điện tử và tăng cường truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành điều kiện bắt buộc để tiếp cận các thị trường có giá trị cao.
Theo các chuyên gia, xuất khẩu cây cảnh đang chuyển từ mô hình cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu và mức độ tuân thủ pháp luật. Doanh nghiệp càng chuyên nghiệp trong quản trị hồ sơ, kiểm soát chất lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế thì càng có nhiều cơ hội mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Song song với nỗ lực của doanh nghiệp, việc tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan hải quan với các cơ quan kiểm dịch, cấp chứng nhận xuất xứ và các cơ quan quản lý chuyên ngành sẽ góp phần giảm thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu.
Trong thời gian tới, khi nhu cầu tiêu dùng cây cảnh trên thế giới tiếp tục gia tăng cùng xu hướng phát triển đô thị xanh và kinh tế tuần hoàn, ngành cây cảnh Việt Nam có nhiều cơ hội mở rộng thị phần trên thị trường quốc tế. Để tận dụng hiệu quả cơ hội đó, doanh nghiệp cần coi việc tuân thủ pháp luật, chuẩn hóa quy trình xuất khẩu và đầu tư vào quản trị chất lượng là chiến lược phát triển lâu dài. Chỉ khi kết hợp hài hòa giữa giá trị nghệ thuật của sản phẩm với tính chuyên nghiệp trong hoạt động xuất khẩu, cây cảnh Việt Nam mới có thể khẳng định thương hiệu, nâng cao giá trị gia tăng và chinh phục bền vững các thị trường quốc tế.
Còn nữa...
Bài 2 - Xuất khẩu cây cảnh: Nắm vững quy định về nguồn gen giống cây trồng để tránh vi phạm
Phạm Hùng
