Tách bạch giữa góc nhìn chuyên môn và kết luận của cơ quan chức năng
Vụ việc một số cây cảnh tại Nhà vườn Hữu Tuân (phường Thanh Liệt) bị chết sau khi thực hiện kỹ thuật lên đá đang nhận được sự quan tâm của cộng đồng người chơi sinh vật cảnh. Bên cạnh những thông tin được chia sẻ trên mạng xã hội, nhiều nghệ nhân và người có kinh nghiệm trong lĩnh vực cây cảnh đã đưa ra những phân tích dưới góc độ chuyên môn về kỹ thuật lên đá và chăm sóc cây. Tuy nhiên, các ý kiến đều thống nhất rằng đây chỉ là những chia sẻ mang tính chuyên môn, không phải nhận định về nguyên nhân của vụ việc.
 |
| Cây cảnh được phản ánh tại Nhà vườn Hữu Tuân, thôn Triều Khúc, phường Thanh Liệt có những dấu hiệu bất thường nghi vấn là bị hại. |
Trao đổi với phóng viên Tạp chí Việt Nam hương sắc, ông Hồ Minh Hải, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sinh vật cảnh Triều Khúc cho biết, các cây trong vụ việc được thực hiện kỹ thuật lên đá vào khoảng đầu năm, chủ yếu trong tháng 2/2026. Sau đó, một số cây xuất hiện hiện tượng chết.
Tuy nhiên, ông Hải nhấn mạnh bản thân chỉ ghi nhận diễn biến của sự việc, còn nguyên nhân khiến cây bị chết vẫn đang được cơ quan chức năng xác minh.
"Bản thân tôi chỉ ghi nhận sự việc cây bị chết. Còn nguyên nhân chính xác dẫn đến cây chết như thế nào thì hiện nay vẫn đang chờ kết luận của cơ quan công an. Vì vậy, tôi không thể khẳng định cây chết do tác động của bất kỳ cá nhân nào. Mọi phát biểu cần dựa trên kết luận của cơ quan chức năng để bảo đảm tính khách quan."
Theo ông Hải, trong quá trình nhiều năm chơi và chăm sóc cây cảnh, bản thân đã gặp không ít trường hợp cây bị chết sau khi lên đá. Thực tế cho thấy hiện tượng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, vì vậy không thể chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài để đưa ra kết luận.
Ông cho biết, những chia sẻ với Tạp chí Việt Nam hương sắc chỉ nhằm trao đổi kinh nghiệm thực tế về kỹ thuật chăm sóc cây sau khi lên đá, giúp người chơi có thêm thông tin tham khảo, không nhằm đánh giá hay bình luận về vụ việc cụ thể đang được cơ quan chức năng điều tra.
Theo ông, cây sau khi lên đá chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố như thời tiết, độ ẩm, giá thể và chế độ chăm sóc. Chỉ một sai sót nhỏ trong quá trình dưỡng cây cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của bộ rễ và sự sinh trưởng của cây. Vì vậy, người chơi cần theo dõi sát quá trình phát triển của cây, đồng thời đánh giá đầy đủ các yếu tố kỹ thuật trước khi đưa ra bất kỳ nhận định nào.
Theo ghi nhận của Tạp chí Việt Nam hương sắc, quan điểm của ông Hồ Minh Hải cũng là ý kiến chung của nhiều nghệ nhân và người có kinh nghiệm trong lĩnh vực sinh vật cảnh. Các chuyên gia đều cho rằng việc phân tích kỹ thuật chăm sóc cây lên đá chỉ mang tính tham khảo, còn nguyên nhân cụ thể của vụ nhiều cây cảnh bị chết chỉ có thể được xác định trên cơ sở kết luận chính thức của cơ quan chức năng có thẩm quyền.
Kinh nghiệm thực tiễn về những nguyên nhân kỹ thuật khiến cây lên đá bị chết
Chia sẻ từ kinh nghiệm nhiều năm gắn bó với nghệ thuật cây cảnh, ông Hồ Minh Hải, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sinh vật cảnh Triều Khúc cho biết, cây bị chết sau khi lên đá không phải là hiện tượng hiếm gặp. Theo ông, hiện tượng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân kỹ thuật khác nhau nên cần đánh giá toàn diện trước khi đưa ra bất kỳ nhận định nào.
 |
| Ông Hồ Minh Hải, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sinh vật cảnh Triều Khúc bên cây cảnh tại nhà vườn của mình |
"Tôi cũng từng gặp nhiều trường hợp cây chết sau khi lên đá và nhận thấy có nhiều nguyên nhân khác nhau."
Theo ông Hải, cây lên đá thường gặp hai dạng chết phổ biến là chết khô và chết úng (chết thối).
Đối với hiện tượng chết khô, nguyên nhân thường gặp là do gió hanh hoặc thời tiết khô nóng khiến cây mất nước nhanh.
"Bản thân tôi cũng từng mất hai cây vào khoảng tháng 10 năm ngoái. Khi đó, cây đã được đưa vào nơi râm mát nhưng không che phủ phần ngọn. Chỉ sau một đợt gió hanh, cây bị mất nước nhanh và chết khô."
Trong khi đó, hiện tượng chết úng chủ yếu xuất phát từ kỹ thuật chăm sóc sau khi lên đá.
"Trong quá trình ủ cát, nếu việc thoát nước không tốt hoặc không tạo lớp cách nước hợp lý giữa đất và cát thì rất dễ xảy ra tình trạng úng nước, dẫn đến thối rễ."
Theo ông, sai lầm phổ biến là nhiều người thấy bề mặt cát khô nên liên tục tưới nước, trong khi bên trong giá thể vẫn còn ẩm.
"Việc tưới quá nhiều khiến độ ẩm tích tụ kéo dài, làm rễ và thân cây bị thối. Đây là kinh nghiệm thực tế mà chính tôi cũng từng gặp phải."
Ông Hải cho biết, người chơi có thể nhận biết bước đầu thông qua biểu hiện của cây.
"Khi cây bị chết khô, thân cây thường cứng, khô và giòn. Ngược lại, nếu cây bị chết thối thì phần thân sẽ mềm, bở, mủn và dễ bóc tách."
Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh: "Đây chỉ là nhận định về mặt chuyên môn đối với biểu hiện của cây, không phải kết luận về nguyên nhân khiến cây bị chết."
 |
| Cây cảnh được phản ánh tại Nhà vườn Hữu Tuân, thôn Triều Khúc, phường Thanh Liệt có những dấu hiệu bất thường nghi vấn là bị hại. (Một chủ cây bị thiệt hại dùng tay bóc vỏ thân cây cho phóng viên xem) |
Theo ông Hải, phương pháp ủ cát sau khi lên đá có ưu điểm nhất định nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu chăm sóc không đúng kỹ thuật, đặc biệt khi tưới quá nhiều hoặc duy trì độ ẩm cao trong thời gian dài.
"Theo kinh nghiệm của tôi, cây sau khi lên đá cần có chu kỳ khô - ẩm hợp lý. Nếu duy trì độ ẩm quá cao trong nhiều giờ liên tục, kể cả chỉ bằng phun sương, cây vẫn có thể bị thối từ phần gốc lan dần lên thân."
Từ kinh nghiệm thực tế, ông hiện ưu tiên sử dụng chấu khô để ủ gốc thay vì chỉ dùng cát nhằm giữ độ ẩm phù hợp, tăng độ thông thoáng và hạn chế nguy cơ úng nước.
Kết thúc phần trao đổi, ông Hồ Minh Hải khẳng định: "Những nhận định trên hoàn toàn là ý kiến chuyên môn về kỹ thuật chăm sóc cây sau khi lên đá. Đối với nguyên nhân cụ thể dẫn đến việc một số cây bị chết trong vụ việc đang được dư luận quan tâm, tôi cho rằng cần chờ kết luận chính thức của cơ quan chức năng trước khi đưa ra bất kỳ nhận định nào."
Nghệ nhân Dũng Coca chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong chăm sóc cây lên đá
Từ góc độ của người nhiều năm trực tiếp tạo tác và chăm sóc cây lên đá, Nghệ nhân Dũng Coca cho rằng phần lớn các trường hợp cây bị chết sau khi lên đá đều có thể xuất phát từ những sai sót trong quá trình xử lý kỹ thuật hoặc chăm sóc. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh những chia sẻ dưới đây chỉ là kinh nghiệm cá nhân nhằm giúp người chơi cây có thêm góc nhìn chuyên môn, không phải là nhận định về vụ việc cụ thể đang được cơ quan chức năng xác minh.
 |
| Nghệ nhân Dũng Coca chia sẻ bên một tác phẩm được chế tác trên đá tại Trung tâm dịch vụ nghệ thuật chế tác Bonsai Dũng Coca Garden. |
Trao đổi với phóng viên Tạp chí Việt Nam hương sắc, Nghệ nhân Dũng Coca cho biết, theo kinh nghiệm nhiều năm làm cây lên đá, cây sau khi lên đá bị chết thường xuất phát từ một số nguyên nhân kỹ thuật cơ bản.
Theo ông, nguyên nhân đầu tiên là cây bị để quá lâu trước khi bước vào giai đoạn dưỡng.
"Sau khi rũ sạch đất khỏi bộ rễ, cây chỉ có thể chịu được trong thời gian rất ngắn, thông thường tối đa khoảng 3–4 ngày. Nếu kéo dài hơn, bộ rễ sẽ bị khô, khi tưới nước trở lại cây rất khó phục hồi."
Nguyên nhân thứ hai là quá trình dưỡng cây sau khi lên đá không bảo đảm đủ độ ẩm cần thiết cho bộ rễ.
"Có trường hợp người làm chỉ đặt cây vào chậu nước và nghĩ rằng hơi nước bốc lên là đủ, trong khi thực tế lượng ẩm không đáp ứng được nhu cầu của bộ rễ, dẫn đến cây suy kiệt."
Theo ông, nhiều người thường chỉ quan tâm đến việc giữ ẩm mà chưa đánh giá đúng điều kiện thực tế của từng loại cây và từng giai đoạn sinh trưởng. Nếu độ ẩm không phù hợp, bộ rễ sẽ khó phục hồi sau khi bị tác động trong quá trình lên đá.
Một nguyên nhân khác được Nghệ nhân Dũng Coca lưu ý là việc thực hiện kỹ thuật lên đá không đúng thời điểm sinh trưởng của cây.
"Nếu cây đang bật rễ non, ra chồi hoặc lá non mà vẫn tiếp tục tác động mạnh vào bộ rễ, thay chậu hoặc cố định cây thì cây sẽ bị mất nhựa, mất nước đột ngột và rất khó phục hồi."
Theo ông, người làm cây cần lựa chọn đúng thời điểm để thực hiện các thao tác kỹ thuật nhằm hạn chế tối đa việc ảnh hưởng đến sức sống của cây.
Ngoài ra, việc chăm sóc quá mức cũng là nguyên nhân phổ biến khiến cây bị suy kiệt.
"Nhiều người cho rằng việc cắt bỏ lá sẽ giúp cây giảm thoát hơi nước, nhưng thực tế lá là cơ quan rất quan trọng giúp cây quang hợp và trao đổi chất. Khi cắt quá nhiều lá rồi lại ủ cây bằng cát hoặc trấu, tưới quá nhiều nước và che phủ kín bằng nilon hoặc chăn giữ ẩm, cây không thể thoát hơi nước, dẫn đến úng gốc, thối rễ và chết."
Bên cạnh đó, Nghệ nhân Dũng Coca cũng lưu ý người chơi không nên lạm dụng các loại thuốc kích thích ra rễ.
"Hiện nay trên thị trường có nhiều loại thuốc kích rễ rất mạnh. Nếu pha vượt nồng độ khuyến cáo hoặc phun quá nhiều lần trong thời gian ngắn, cây rất dễ bị 'quá tải', tương tự như cơ thể con người đang suy yếu nhưng lại truyền dinh dưỡng quá mức, dẫn đến sốc và không thể phục hồi."
Ông lấy ví dụ với chế phẩm HP-101, nhà sản xuất chỉ khuyến cáo sử dụng khoảng một giọt cho một lít nước và phun theo chu kỳ phù hợp. Nếu sử dụng với nồng độ cao hơn nhiều lần hoặc phun liên tục hằng ngày thì nguy cơ cây bị sốc là rất lớn.
Đối với phương pháp quây tôn nhựa rồi ủ bằng cát đen, Nghệ nhân Dũng Coca cho rằng bản thân phương pháp này không sai. Điều quan trọng nhất là khả năng thoát nước của giá thể.
"Nếu nước không thoát được hoặc người chăm tưới quá nhiều thì cây vẫn có thể bị úng và chết."
Theo kinh nghiệm của ông, hiện nay đơn vị của mình thường sử dụng hỗn hợp cát đen trộn với trấu để ủ cây, quấn bầu riêng và chưa đưa ngay vào chậu hay bổ sung giá thể dinh dưỡng. Chỉ khi cây đã hình thành bộ rễ mới mới tiến hành đưa vào chậu và bổ sung đất trồng. Cách làm này giúp hạn chế nguy cơ úng nước trong giai đoạn đầu.
Ngoài yếu tố kỹ thuật, thời tiết cũng có ảnh hưởng rất lớn đến tỷ lệ sống của cây sau khi lên đá.
"Khi làm cây vào thời điểm có gió mùa Đông Bắc hoặc thời tiết khô hanh, chúng tôi luôn che kín toàn bộ tán lá bằng nilon hoặc vải ẩm, chỉ mở phần bộ rễ đang thao tác. Làm đến đâu mở đến đó để hạn chế tối đa việc cây mất nước. Nếu để gió hanh tác động trực tiếp, cây rất dễ bị khô và chết."
Ông cũng cho rằng điều kiện thời tiết vào cuối tháng 2 âm lịch vừa qua đã có nhiều thay đổi.
"Thực tế thời tiết đã chuyển sang nắng nóng do năm nhuận. Nếu người làm vẫn áp dụng cách chăm sóc như trong mùa lạnh, che phủ kín bằng nilon nhưng lại giữ độ ẩm quá cao thì rất dễ xảy ra hiện tượng cây bị úng."
Chia sẻ thêm về biểu hiện của cây bị chết, Nghệ nhân Dũng Coca cho biết người chơi có thể nhận biết tương đối thông qua hình thái của thân cây.
"Nếu cây chết do úng nước hoặc còn gọi là 'chết lẫu', phần vỏ và thân sẽ mềm, mủn, dễ bóc tách, mô gỗ bị phân hủy từ bên trong. Ngược lại, nếu cây chết do khô thì thân sẽ khô cứng, giòn như củi."
Riêng đối với nhận định liên quan đến thuốc diệt cỏ, ông cho biết theo kinh nghiệm thực tế, nếu cây bị ảnh hưởng bởi thuốc diệt cỏ thì biểu hiện thường thấy là hiện tượng cháy lá trước.
"Hiện tượng cây chết hoàn toàn theo dạng mục nát, thân mủn không phải là biểu hiện điển hình của việc bị tác động bởi thuốc diệt cỏ."
Qua những hình ảnh được cung cấp, ông nhận thấy có cây đã khô hoàn toàn nhưng cũng có cây vẫn tiếp tục bật chồi, ra mầm xanh trong một thời gian trước khi suy kiệt. Theo ông, những biểu hiện này cần được đánh giá trên cơ sở chuyên môn và kết quả giám định, không nên vội vàng quy kết nguyên nhân.
Kết thúc cuộc trao đổi, Nghệ nhân Dũng Coca nhấn mạnh: "Tôi cho rằng việc xác định chính xác nguyên nhân khiến cây bị chết cần dựa trên kết luận của cơ quan chuyên môn và cơ quan chức năng. Những chia sẻ trên đây chỉ là ý kiến chuyên môn và kinh nghiệm thực tế của cá nhân tôi trong quá trình nhiều năm làm cây lên đá."
Theo ghi nhận của Tạp chí Việt Nam hương sắc, những chia sẻ của ông Hồ Minh Hải và Nghệ nhân Dũng Coca đều tập trung vào khía cạnh chuyên môn trong kỹ thuật lên đá và chăm sóc cây cảnh. Các ý kiến này nhằm cung cấp thêm kinh nghiệm thực tiễn cho cộng đồng người chơi sinh vật cảnh, đồng thời đều thống nhất rằng nguyên nhân của vụ việc nhiều cây cảnh bị chết chỉ có thể được xác định trên cơ sở kết luận chính thức của cơ quan chức năng có thẩm quyền.
|
Chuyên gia: Kết luận nguyên nhân cây chết phải dựa trên bằng chứng khoa học Trao đổi với phóng viên Tạp chí Việt Nam hương sắc, PGS.TS. Đặng Văn Đông - Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Rau quả, chuyên gia nhiều năm trong lĩnh vực hoa, cây cảnh và công nghệ sinh học thực vật cho rằng, để xác định chính xác nguyên nhân một cây thân gỗ hoặc cây cảnh bị chết cần tuân thủ quy trình giám định khoa học, khách quan và có đầy đủ căn cứ chuyên môn. Theo ông, việc chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài hoặc những quan sát cảm tính để đưa ra kết luận là chưa đủ cơ sở. Mọi đánh giá cần được thực hiện thông qua điều tra hiện trường, lấy mẫu, phân tích trong phòng thí nghiệm và đối chiếu các bằng chứng kỹ thuật trước khi xác định nguyên nhân cuối cùng. Dưới đây là nội dung trao đổi của PGS.TS. Đặng Văn Đông: Để giám định nguyên nhân một cây thân gỗ hoặc cây cảnh bị chết, các chuyên gia thường thực hiện theo một quy trình khoa học gồm nhiều bước, từ điều tra hiện trường đến phân tích trong phòng thí nghiệm nhằm bảo đảm kết luận khách quan và có cơ sở. Trước hết, cần thu thập đầy đủ thông tin về loài cây, tuổi cây, thời điểm xuất hiện triệu chứng, chế độ chăm sóc, lịch sử bón phân, tưới nước, phun thuốc bảo vệ thực vật và các tác động từ môi trường như ngập úng, hạn hán, xây dựng hay đào xới quanh vùng rễ. Tiếp theo là khám nghiệm hiện trường, quan sát toàn bộ tán lá, thân, cành, gốc và đặc biệt là hệ rễ để xác định các dấu hiệu bất thường như héo rũ, vàng lá, thối rễ, xì mủ, nứt thân hay sâu đục. Sau khi đánh giá hiện trạng, chuyên gia sẽ mổ kiểm tra thân và rễ để xác định tình trạng mạch dẫn, mô gỗ và mức độ tổn thương bên trong. Đồng thời, các mẫu lá, thân, rễ, đất và nước tưới sẽ được lấy để phân tích trong phòng thí nghiệm nhằm xác định sự hiện diện của nấm, vi khuẩn, côn trùng, tuyến trùng hoặc các yếu tố bất lợi như ngộ độc hóa chất, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, độ mặn, pH hoặc mất cân đối dinh dưỡng. Trên cơ sở tổng hợp các kết quả điều tra hiện trường, triệu chứng bên ngoài, phân tích mô bệnh và xét nghiệm mẫu, hội đồng giám định mới đưa ra kết luận về nguyên nhân trực tiếp và nguyên nhân gián tiếp dẫn đến cây bị chết. Theo nguyên tắc khoa học, không thể kết luận nguyên nhân chỉ bằng quan sát cảm quan mà phải dựa trên đầy đủ các bằng chứng kỹ thuật và kết quả phân tích chuyên môn. Đối với các vụ việc có liên quan đến tranh chấp hoặc bồi thường thiệt hại, việc giám định nên được thực hiện bởi cơ quan chuyên môn hoặc tổ chức giám định độc lập, tuân thủ đúng quy trình lấy mẫu, bảo quản mẫu và phân tích theo các tiêu chuẩn chuyên ngành để bảo đảm tính khách quan và giá trị pháp lý của kết luận. Về mặt khoa học, cây thân gỗ/cây cảnh chết thường do một hoặc phối hợp nhiều nguyên nhân: tổn thương rễ, úng/hạn, sâu bệnh, nấm mạch dẫn, ngộ độc phân/thuốc/hóa chất, đất – nước không phù hợp hoặc tác động cơ giới. Quy trình giám định phải đi từ hiện trường → triệu chứng → mổ kiểm tra → lấy mẫu → xét nghiệm → đối chiếu bằng chứng, không nên kết luận cảm tính chỉ dựa vào hiện tượng cây khô hay rụng lá. |
Xem thêm nội dung về Sinh vật cảnh qua các kênh của Tạp chí Việt Nam hương sắc
