Nhà nhà làm chổi, người người làm chổi
Xã Duy Nghĩa và xã Xuân Phú thuộc TP. Đà Nẵng nằm ven QL 1A, làng quê yên bình vắt mình qua dòng sông Bà Rén êm đềm. Trải qua bao biến cố lịch sử, làng vẫn giữ gìn được nghề truyền thống từ bao đời.
Ông Nguyễn Mạnh Hải, người làm chổi đót tại đây cho biết: “Cả làng Thạnh Hòa có hơn 60 hộ gia đình làm nghề chổi đót, một số hộ liền kề thuộc xã Duy Nghĩa cũng làm nghề này. Ngày trước, già, trẻ, thanh niên đều biết làm chổi.” Khi phóng viên Tạp chí Việt Nam hương sắc hỏi nghề này có từ bao giờ, ông cho biết thêm: "Cũng không nhớ rõ lắm, chỉ nhớ là trước năm 1975 dân làng sơ tán do bom đạn, rồi người dân học làm chổi và về làng hành nghề. Từ đó, người này truyền cho người kia".
 |
| Làng chổi đót Thạnh Hòa năm cạnh QL 1A, nối với chợ Bà Rén, chợ Hương An là điều kiện để giao thương mặt hàng chổi đót trong nhiều thập niên. |
Trong ngôi làng nhỏ bé, con đường bê tông chia làng ra làm hai nửa nhưng cùng chung một tiếng đập nhẹ, đó là tiếng đập bông đót xuống nền xi măng để rụng bớt bụi chổi trước khi bó thành cây chổi. Nhà bà Phan Thị Lan có 4 người thì cả 4 người đều làm chổi, bà cho biết nhà bà đã gắn bó nghề này từ mấy chục năm qua.
Nguyên liệu làm chổi được mua từ các xã phía Tây TP. Đà Nẵng như Khâm Đức, Nông Sơn, Hiệp Đức, Nam Giang… và tỉnh Quảng Ngãi. Để hoàn thành một cây chổi, cũng trải qua khá nhiều công đoạn. Vào độ tháng Giêng tới tháng Ba là thời điểm thích hợp nhất để mua bông đót. Lúc này bông đót thành bánh tẻ chui ra khỏi bẹ lá. Nếu mua bông đót non thì chổi không đẹp, nhưng bông đót quá già sẽ dễ bị gãy khi phơi. Việc đầu tiên sau khi mua bông đót về là đem phơi nắng cho đến khô nhưng phải lật trở liên tục cho đều. Những gia đình có vốn, thường mua đót với số lượng lớn chất trong nhà để mùa mưa làm chổi.
Chổi được sản xuất hoàn toàn bằng thủ công tại làng nghề truyền thống Thạnh Hòa.
Bà Lan cho biết: Khi phơi bông đót, hễ trời có mưa là phải đem vào, vì bông đót bị ướt sẽ ẩm mốc, rất khó bện. Công đoạn khó nhất là tước bông đót ra khỏi thân. Do bông sắc bén nên dễ bị mắc dầm vào tay. Tước xong thì phân loại bông ngắn, dài để cuốn. Đầu tiên cuốn từng bó nhỏ bằng ngón tay, nhiều bó nhỏ bó lại thành bó to cho vừa một cái chổi. Đầu chổi được bện thành hình cánh quạt, sau đó chặt phần đầu và cán chổi cho bằng nhau. Khi bó phải đều và chặt tay. Với cán chổi nhựa thì sau khi bó lại thành bó, nhét bó chổi vào cán nhựa, cán nhựa có nhiều màu sắc điểm tô cho cái chổi thêm đẹp.
Sau khi đã xâu chân tít thì dùng máy bắn đinh vít để cố định phần đầu của chổi và cán.
 |
| Nguyên liệu làm chổi chủ yếu là bông đót, những gia đình có điều kiện thường mua trữ lại số lượng lớn để dành làm chổi lúc nông nhàn. |
Nghề phụ, nhưng thu nhập chính
Với 60 hộ gia đình trong ngôi làng nhỏ bé nhưng hộ nào cũng tham gia sản xuất thường xuyên và hầu như nhà nào cũng biết làm chổi đót. Tuy là nghề phụ nhưng đôi khi là nghề chính, trước đây người dân nuôi con ăn học cũng từ nghề này. Vì thế nó đã trở thành động lực để giúp họ vượt lên chính mình. Tuy đót tăng giá nhưng vì kế mưu sinh mà nhiều hộ nơi đây vẫn bám trụ nghề. Sau khi công việc đồng áng xong, họ lại tranh thủ làm chổi. Nhiều em nhỏ tranh thủ sau giờ học bài phụ giúp cha, mẹ làm chổi kiếm thêm thu nhập và cũng để học nghề.
Anh Bùi Chuyên cho biết: Mỗi ký bông đót tươi có giá từ 7.000 – 8.000 đồng. Trung bình 3 kg đót tươi phơi khô làm được 2 cái chổi. Gía bán tại chỗ mỗi cây chổi khoảng từ 20.000 – 25.000 đồng, nhờ đó người dân có thêm thu nhập.
 |
| Dùng dây ni lông để bó chổi trước khi tra cán chổi, công đoạn này đòi hỏi người làm phải bó thật chặt để các bông đót không bị sổ khi sử dụng. |
Ngày nay, để phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng và giá cả trên thị trường, làng nghề chổi đót Thạnh Hòa đã cải tiến nhiều mẫu mã chổi khác nhau, chủ yếu 2 loại chính là chổi cán tre và chổi bằng cán nhựa.
Ghé thăm cơ sở sản xuất của bà Nguyễn Thị Lan, người có hơn 40 năm kinh nghiệm trong nghề, gia đình có truyền thống bốn đời sản xuất chổi tại Làng chổi đót Thạnh Hòa, bà chia sẻ, từ bao đời nay, gia đình bà sống với nghề làm chổi đót, cha truyền con nối để gìn giữ nghề truyền thống của gia đình và địa phương.
 |
| Ngày nay, nghề làm chổi đót trong làng đa số là người già và phu nữ vì thanh niên hầu hết đi làm tại các khu công nghiêp. |
Những năm 1980 -1990 kinh tế khó khăn, nhờ có nghề làm chổi đót mà nhiều hộ gia đình nuôi con cái ăn học đàng hoàng. Ngày nay, nghề làm chổi đót trong làng đa số là các ông, bà già và phu nữ. Lý giải điều này, chị Phan Thị Hòa nói: "Các Khu công nghiệp mọc lên nhiều, thanh niên đi làm công nhân có thu nhập cao hơn".
Nâng cao chất lượng, đa dạng mẫu mã, mở rộng thị trường cho chổi đót Thạnh Hòa
Nghề làm chổi đót là niềm tự hào của nhiều người dân làng Thạnh Hòa, bởi đây là sản phẩm “cứu cánh” giúp họ vượt qua biết bao khó khăn. Thế nhưng có một khoảng thời gian dài, nghề truyền thống này cũng rơi vào tình cảnh khan hiếm người làm. Bởi lẽ, những người còn bám trụ với nghề đều là người lớn tuổi, trong khi thanh niên gần như rất hiếm người mặn mà với nghề.
 |
| Sản phẩm sau khi đã xâu chân tít và thành phẩm cuối cùng. |
Bà Lan chia sẻ: “Chất lượng chổi đót làm bằng thủ công hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường, không cạnh tranh được chổi sản xuất bằng máy móc có tính thẩm mỹ hơn, độ bền cao hơn”.
Theo người dân nơi đây, để phù hợp với thị hiếu khách hàng bên cạnh sản phẩm chủ lực truyền thống là chổi đót bện mây, thì những loại chổi mới như: chổi đót cán nhựa, chổi đót quấn dây cước.. cũng được nhiều hộ đẩy mạnh sản xuất.
Hiện chính quyền địa phương đang khuyến khích bà con mở rộng quy mô bằng cách hỗ trợ vay vốn và định hướng quy hoạch bãi tập kết vật liệu giúp bà con làm nghề. Ông Phan Văn Thành, chuyên viên văn phòng HĐND, UBND xã Xuân Phú nói: “Sản phẩm chổi đót Thạnh Hoà đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao vào tháng 10/2024. Hiện nay, Tổ hợp tác sản xuất chổi đót Thạnh Hoà đã hoàn thiện đầy đủ hồ sơ trình UBND xã Xuân Phú để thành lập Hợp tác xã chổi đót Thạnh Hoà, tiến tới mở rộng thị trường trong tương lai”.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
