Những ngày đầu xuân Bính Ngọ 2026, Hội thi Địa lan Thăng Long đã trở thành một điểm hẹn văn hóa – sinh vật cảnh đặc sắc của Thủ đô. Hàng trăm chậu địa lan bản địa khoe sắc, quy tụ từ nhiều nghệ nhân và người yêu lan trên khắp cả nước, đã tạo nên một không gian thưởng lãm rực rỡ, thu hút đông đảo công chúng tham quan, chiêm ngưỡng.
Không chỉ đơn thuần là một cuộc thi hoa cảnh, sự kiện còn phản ánh khá rõ thực trạng của phong trào chơi lan ở Việt Nam hiện nay: vừa giàu tiềm năng, vừa đặt ra nhiều vấn đề cần suy nghĩ cho sự phát triển lâu dài của ngành hoa lan nước ta.
 |
| PGS.TS Đặng Văn Đông – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, Ủy viên Thường vụ, Trưởng ban Hoa – Cây cảnh, Hội Sinh vật cảnh Việt Nam - tặng hoa chúc mừng cuộc thi |
Một hội thi được tổ chức công phu và giàu tính xã hội
Trước hết, cần ghi nhận và đánh giá cao sự chuẩn bị chu đáo của Ban tổ chức và Hội Địa lan Thăng Long. Không gian trưng bày được bố trí hài hòa, khoa học; các tác phẩm được sắp đặt theo từng nhóm chủ đề, tạo nên một tổng thể thẩm mỹ vừa trang trọng vừa gần gũi với công chúng.
 |
| Quang cảnh Hội thi Địa lan Thăng Long |
Hội thi quy tụ gần 400 tác phẩm địa lan bản địa, thể hiện công sức và niềm đam mê của nhiều nghệ nhân đã dành nhiều năm sưu tầm, chăm sóc và nuôi dưỡng từng chậu lan. Những cần hoa thẳng, dày bông, màu sắc thanh nhã, kết hợp với chậu và giá thể được tạo hình công phu đã làm nổi bật nét đẹp tinh tế vốn có của loài hoa này.
Điều đáng trân trọng là sự kiện mang tính xã hội hóa rất cao. Phần lớn các tác phẩm tham gia hội thi đều được nuôi trồng trong các vườn lan của nghệ nhân hoặc người chơi lan trong dân gian. Đây chính là minh chứng cho sức sống mạnh mẽ của phong trào sinh vật cảnh, đồng thời cho thấy thú chơi lan vẫn đang được gìn giữ và phát triển trong đời sống văn hóa của người Việt.
Thông qua hội thi, các nghệ nhân có dịp giao lưu, trao đổi kinh nghiệm chăm sóc và nhân giống lan, góp phần lan tỏa tình yêu thiên nhiên và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của cây cảnh.
Sự đa dạng đáng quý của nguồn gen địa lan bản địa
Một điểm đáng chú ý khi tham quan hội thi năm nay là sự đa dạng về nguồn gen địa lan bản địa đang được lưu giữ trong cộng đồng người chơi lan.
Nhiều chậu lan có dáng thế đẹp, cần hoa đồng đều, màu sắc phong phú, thể hiện kỹ thuật chăm sóc và sự kiên trì của người trồng. Không ít giống lan đã được các nghệ nhân gìn giữ và nhân giống qua nhiều năm, trở thành những dòng lan quý trong giới chơi lan.
Ở góc độ khoa học, có thể nói rằng cộng đồng người chơi lan đang đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo tồn và lưu giữ nguồn gen địa lan bản địa của Việt Nam. Nhiều giống lan quý hiếm vốn có nguồn gốc từ các vùng núi phía Bắc hoặc Tây Nguyên đã được các nghệ nhân sưu tầm và nuôi trồng thành công trong điều kiện vườn nhà.
Trong khi các chương trình nghiên cứu chính thức về hoa lan ở nước ta còn hạn chế, thì chính những vườn lan của người dân lại trở thành những “ngân hàng gen sống”, góp phần giữ gìn nhiều giống lan quý khỏi nguy cơ mai một.
Đây là một giá trị rất đáng trân trọng và cần được quan tâm hỗ trợ trong thời gian tới.
Những hạn chế cần nhìn nhận thẳng thắn
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, hội thi cũng cho thấy một số tồn tại cần được nhìn nhận một cách khách quan.
Trước hết, số lượng các giống lan thực sự có đặc tính vượt trội vẫn còn hạn chế. Phần lớn các giống lan trưng bày vẫn là các dòng lan truyền thống, chưa có nhiều giống mới nổi bật về các tiêu chí quan trọng như: hoa to, màu sắc sáng và độc đáo, độ bền hoa cao hoặc hương thơm đặc biệt.
Trong khi đó, trên thế giới, nhiều quốc gia đã đầu tư mạnh cho công tác lai tạo và chọn giống lan, tạo ra hàng loạt giống lan mới có giá trị kinh tế cao, phục vụ thị trường hoa cảnh và xuất khẩu.
 |
| Du khách say mê chiêm ngưỡng các chậu địa lan tại Hội thi Địa lan Thăng Long |
Một hạn chế khác là sản xuất địa lan bản địa ở nước ta hiện vẫn chủ yếu mang tính phong trào, chưa phát triển thành ngành sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Nhiều nghệ nhân có kỹ thuật chăm lan rất tốt, nhưng việc tổ chức sản xuất, nhân giống và thương mại hóa vẫn còn mang tính nhỏ lẻ.
Việc ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là các kỹ thuật như nuôi cấy mô, chọn tạo giống, nhân giống quy mô lớn, còn khá hạn chế. Điều này khiến nguồn giống chất lượng cao chưa được phát triển mạnh, trong khi nhu cầu thị trường ngày càng tăng.
Ngoài ra, ngành lan Việt Nam cũng chưa hội nhập mạnh với thị trường quốc tế. Trong khi nhiều nước trong khu vực như Thái Lan, Đài Loan hay Trung Quốc đã xây dựng được ngành công nghiệp hoa lan quy mô lớn, thì sản xuất lan của Việt Nam vẫn chủ yếu phục vụ thị trường nội địa.
Chính vì vậy, mặc dù phong trào chơi lan rất sôi động, nhưng giá trị kinh tế mang lại cho người trồng lan vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Cần những bước đi mạnh mẽ hơn
Từ những thực tế trên, để địa lan bản địa Việt Nam phát triển bền vững và có giá trị kinh tế cao hơn, cần có những giải pháp đồng bộ.
Trước hết, cần tăng cường bảo tồn và phát triển nguồn gen lan bản địa bản địa. Các viện nghiên cứu, trường đại học và hội sinh vật cảnh cần phối hợp điều tra, sưu tầm và xây dựng hệ thống ngân hàng gen địa lan bản địa, đồng thời hỗ trợ người dân bảo tồn các giống lan quý.
Song song với đó, cần đẩy mạnh nghiên cứu chọn tạo giống lan mới, ứng dụng các phương pháp lai tạo và công nghệ sinh học nhằm tạo ra những giống lan có hoa đẹp, màu sắc độc đáo, độ bền cao và phù hợp với điều kiện sản xuất ở Việt Nam.
Một hướng quan trọng khác là phát triển sản xuất lan theo hướng hàng hóa. Cần hình thành các vùng sản xuất lan tập trung, liên kết giữa nghệ nhân, nhà khoa học và doanh nghiệp để xây dựng chuỗi giá trị từ giống, sản xuất đến tiêu thụ.
Bên cạnh đó, cần tổ chức nhiều hơn các triển lãm, hội thi và hội chợ hoa lan mang tầm khu vực và quốc tế, qua đó quảng bá hình ảnh hoa lan Việt Nam và tạo cơ hội giao lưu với các nền sản xuất lan tiên tiến trên thế giới.
Từ phong trào đến ngành kinh tế sinh thái
Hội thi Địa lan Thăng Long 2026 đã cho thấy sức sống mạnh mẽ của phong trào chơi lan trong cộng đồng. Những chậu lan được chăm sóc công phu không chỉ là sản phẩm của niềm đam mê mà còn là kết tinh của sự kiên trì và tình yêu thiên nhiên của người trồng lan.
Tuy nhiên, để phong trào ấy thực sự trở thành một ngành kinh tế sinh thái có giá trị, cần có sự kết nối chặt chẽ hơn giữa người chơi lan, nhà khoa học, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.
Với nguồn gen phong phú của lan bản địa cùng sự tâm huyết của cộng đồng nghệ nhân, nếu được định hướng đúng và đầu tư khoa học bài bản, địa lan bản địa Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển mạnh mẽ hơn, không chỉ làm đẹp cho đời mà còn đóng góp thiết thực cho kinh tế nông nghiệp và ngành hoa cảnh của đất nước.
