Rừng nằm trên một gò cao khoảng 70 m, tách biệt khu dân cư bởi dòng sông rộng hơn 100 m. Từ trên cao, rừng Cấm nổi bật với màu xanh đậm, liền kề các khu rừng trồng keo của người dân. Bên trong là hệ sinh thái tương đối nguyên vẹn với hàng trăm cây gỗ quý như lim, sến, dỗi, gõ, giẻ... Nhiều cây có đường kính thân vượt quá một mét, tán lá đan xen nhiều tầng. Do gần khu dân cư, hệ động vật không phong phú, chủ yếu là chim, sóc và ong.
Theo gia phả của các dòng họ và bia đá trước đình làng, Thọ Linh được hình thành từ cuối thời Trần, đầu thời Lê, vào khoảng thế kỷ XV. Đây cũng là thời điểm cánh rừng bắt đầu hình thành, gắn với quá trình khai khẩn đất đai khi triều đình cử tướng vào vùng Ô Châu để dẹp loạn và chiêu dân lập ấp.
 |
Trong thời kỳ chiến tranh phá hoại miền Bắc, rừng Cấm từng đóng vai trò che chở cho lực lượng quân đội. Khu vực này là nơi ẩn náu của các đơn vị Hải quân khi tàu di chuyển từ sông Gianh vào sâu nội địa. Hai bên bờ sông được tán rừng che phủ, kết hợp với trận địa pháo ven rừng, tạo thành tuyến phòng thủ vững chắc.
Điểm đặc biệt của rừng Cấm không chỉ nằm ở giá trị sinh thái mà còn ở cách cộng đồng gìn giữ. Theo ông Phan Xuân Hải, trưởng làng Thọ Linh, từ xa xưa, người dân đã truyền nhau hương ước miệng về việc bảo vệ rừng. Mọi cư dân, từ người già đến trẻ nhỏ, đều có trách nhiệm không chặt phá cây, không xâm hại hệ sinh thái. Những trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm.
Quan niệm “rừng là tài sản của làng, là di sản của tổ tiên” đã ăn sâu vào nhận thức của người dân, trở thành quy ước bất thành văn nhưng có sức ràng buộc bền bỉ qua nhiều thế hệ.
Sau năm 1975, khi các khu rừng xung quanh dần được khai hoang để phục vụ sản xuất, rừng Cấm vẫn được giữ nguyên hiện trạng. Trong thời kỳ hợp tác xã, việc khai thác chỉ được phép với một số cây phục vụ công trình chung, còn lại tuyệt đối không bị xâm phạm.
Theo ông Trần Đình Trường, trưởng thôn Linh Cận Sơn, dù đời sống từng gặp nhiều khó khăn, người dân địa phương chưa từng có ý định phá rừng để lấy gỗ. Nhận thức về giá trị lâu dài của khu rừng đã giúp cộng đồng duy trì được “vùng cấm” suốt hàng trăm năm.
Hiện nay, để tăng cường bảo vệ và cải thiện cảnh quan, người dân trồng thêm hàng xà cừ bao quanh, tạo ranh giới tự nhiên và hạn chế xói mòn. Trong thời gian tới, địa phương dự kiến tiếp tục bổ sung các loài cây bản địa như lim để mở rộng vùng đệm sinh thái.
Dù nhiều cây gỗ trong rừng thuộc nhóm quý hiếm, có giá trị kinh tế cao, song với người dân Thọ Linh, giá trị lớn nhất của rừng Cấm không nằm ở gỗ, mà ở ý nghĩa lịch sử và tinh thần. “Đó là di sản của cha ông, không thể đánh đổi bằng tiền”, ông Phan Xuân Hải nói.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
