Tờ mờ sáng, men theo tuyến đường Trường Sơn Đông rồi rẽ vào con đường đất dẫn về phía núi, anh Siu Siêm (thôn Ama Rin 2, xã Ia Pa) dẫn chúng tôi cuốc bộ qua những con suối cạn trơ đáy nằm im lìm giữa rừng.
"Mùa khô, khi cây ra đọt lá mới, kiến vàng bắt đầu làm tổ. Tổ kiến thường nằm trên cao, kết từ lá cây, ẩn rất khéo nên khó thấy. Muốn săn được không chỉ cần sức mà còn phải có kinh nghiệm, phải quen rừng" - anh Siêm vừa đi vừa nói.
Khi phát hiện một tổ kiến trên cành cây căm xe ven lối đi, anh Siêm lập tức tiếp cận, bẻ mạnh cành, đưa cả tổ vào bao tải rồi buộc chặt miệng, lắc đều. Tất cả diễn ra chỉ trong vài chục giây, gọn gàng và thuần thục. Vậy mà cả buổi sáng lội rừng dưới cái nắng gay gắt, thành quả mang về cũng chỉ được khoảng nửa ký kiến - đủ để thấy nghề này nhọc nhằn đến mức nào.
 |
| Anh Siu Siêm phấn khởi khi bắt được tổ kiến vàng ở bìa rừng Gia Lai. Ảnh: R’Ô Hok. |
Ở làng Breng 1 (xã Ia Hrung), anh Rơ Châm Djin và nhóm thợ săn trong làng có cách tiếp cận bài bản hơn. Hành trang mỗi người gồm gùi đeo lưng, cây rựa, áo dài tay, nón có tấm che mặt, bao tay dày và kéo cắt cành - tất cả đều không thể thiếu khi đối mặt với đàn kiến vàng hung dữ.
Điều thú vị là anh Djin chọn đi săn vào buổi chiều thay vì buổi sáng. "Buổi sáng, kiến chưa ăn nên rất hung dữ, cắn rất đau. Đến chiều, kiến ăn no rồi, hiền hơn, đỡ bị cắn hơn" - anh lý giải.
Gắn bó với rừng rẫy từ nhỏ, anh Djin chỉ cần nhìn vài chiếc lá chụm lại bất thường là có thể đoán ra tổ kiến ẩn bên trong. Thế nhưng dù giàu kinh nghiệm đến đâu, cả nhóm len lỏi cả buổi cũng chỉ thu về gần 1 kg kiến vàng.
Theo ông Siu Brul, già làng Ama Rin 1 (xã Ia Pa), tháng 3 và tháng 4 hằng năm là thời điểm kiến vàng sạch nhất và nhiều trứng nhất - cũng là lúc người Jrai tập trung săn bắt nhiều nhất.
 |
| Anh Rơ Châm Djin, tỉnh Gia Lai phơi kiến vàng một nắng để chế biến món ăn đặc sản truyền thống. Ảnh: R’Ô Hok. |
Kiến vàng bắt về được rửa sạch, loại bỏ tạp chất, phơi qua một nắng cho săn lại, rồi rang trên chảo cùng muối hạt, ớt và chút bột ngọt. Có người thêm sả để tăng hương thơm. Thành phẩm có thể để nguyên con hoặc giã nhuyễn trong cối, tùy khẩu vị.
Món muối kiến vàng mang vị rất riêng: chua thanh, nồng nhẹ, béo ngậy của kiến hòa quyện với cái cay của ớt và vị mặn của muối. Người Jrai ưa nhất là chấm cùng bò một nắng hoặc cá suối nướng - sự kết hợp được xem là đỉnh cao của ẩm thực núi rừng Tây Nguyên.
Ngoài muối kiến, kiến vàng và trứng kiến còn được nấu canh chua với cá sông, cá suối. Bát canh nóng hổi mang vị chua thanh tự nhiên, quyện với cái béo bùi của trứng kiến, mộc mạc nhưng không kém phần hấp dẫn.
 |
| Tổ kiến vàng trong rừng Gia Lai-loài động vật được săn bắt vào mùa khô-nguyên liệu làm gia vị nổi tiếng cho các món đặc sản Tây Nguyên. Ảnh: R’Ô Hok. |
Tại chợ chiều Ia Mrơn (xã Ia Pa), những bì kiến vàng tươi bày bán cuối ngày luôn thu hút người mua. Chị Rmah H'Đội (thôn Ama Rin 1) mỗi ngày bán khoảng 10 bì, mỗi bì chừng một lạng với giá 15.000 đồng. "Người Jrai mình quen dùng kiến vàng rồi, vì đây là nguyên liệu để làm nhiều món ăn truyền thống" - chị nói.
Muối kiến vàng giờ còn theo chân những người như anh Rcom Dam Mơ Ai (phường Ayun Pa) đi xa hơn. Mỗi ngày anh mua kiến từ các làng Jrai về chế biến được 5 - 10 kg muối thành phẩm, đóng gói thành hũ nhỏ tiện mang đi, giá 40.000 đồng/hũ, giao theo đơn đặt hàng từ nhiều tỉnh thành trong nước.
"Muối kiến vàng không chỉ là món ăn, mà còn là hương vị của núi rừng Tây Nguyên. Tôi cố gắng chọn kiến tươi, sạch để làm, sao cho giữ được vị đặc trưng, vừa hợp khẩu vị nhiều người, vừa góp phần quảng bá văn hóa ẩm thực truyền thống của người Jrai" - anh Dam Mơ Ai chia sẻ.
Tiktok: https://tiktok.com/@tapchivietnamhuongsac
Facebook: https://facebook.com/tapchivietnamhuongsac.vn
Youtube: https://youtube.com/@tapchivietnamhuongsac68
