Trong thú chơi đá cảnh, nếu tra cứu tài liệu, bạn sẽ bắt gặp những thuật ngữ: Suseok, Suiseki và Gongshi. Đó là nghệ thuật chơi đá cảnh lần lượt của Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc.
Cái nhìn tổng quan
Việc phân biệt Đá cảnh giữa ba nền văn hóa Hàn Quốc (Suseok), Nhật Bản (Suiseki) và Trung Quốc (Gongshi) là điều rất thú vị bởi chúng phản ánh triết lý sống khác nhau của mỗi quốc gia.
Suseok (Hàn Quốc): Chú trọng vào cảm giác "thật". Khi nhìn một viên đá, người Hàn cảm thấy như đang đứng trước một ngọn núi thực sự. Nó mang lại cảm giác ấm áp và bình an.
Suiseki (Nhật Bản): Mang nặng tính thiền định. Một viên đá Nhật Bản nhỏ, gợi ý một đỉnh núi mờ ảo trong sương, buộc người xem phải dùng trí tưởng tượng cực độ.
Gongshi (Trung Quốc): Thích sự "Bất đối xứng" và "Xuyên thấu". Những viên đá quý của Trung Quốc thường có hình thù rất lạ lẫm, tượng trưng cho năng lượng vũ trụ (khí) lưu thông qua các lỗ hổng trên đá.
Trong phạm vi bài này, chúng tôi muốn cùng bạn tìm hiểu về nghệ thuật chơi đá cảnh Suseok của Hàn Quốc.
 Trong nghệ thuật Suseok, tác phẩm đá thường có chậu cây, bụi cỏ đi kèm |
Suseok là gì?
Suseok là nghệ thuật sưu tầm và thưởng ngoạn đá của Hàn Quốc. Đá ở đây hoàn toàn tự nhiên, không qua bất kỳ sự mài giũa hay tác động nào của con người. Có lẽ chính vì vậy, đá được gọi là Nguyên thạch hay Đá nguyên bản..
Nguồn gốc: Có lịch sử hơn 3.000 năm, ảnh hưởng từ văn hóa đá cảnh Trung Quốc (Gongshi) và tương đồng với nghệ thuật Suiseki của Nhật Bản.
Ý nghĩa: Người Hàn Quốc xưa (đặc biệt là các học giả thời Joseon) tin rằng đá đại diện cho sự vĩnh cửu và sức mạnh bất biến của thiên nhiên. Họ trưng bày đá trên bàn làm việc để tĩnh tâm và suy ngẫm về nhân sinh.
Tiêu chuẩn của một viên đá Suseok đẹp
Trong nghệ thuật Suseok, một viên đá đẹp và giá trị khi hội đủ các yếu tố:
Hình dáng (Kyung): Phải gợi liên tưởng đến một vật thể cụ thể; nó được gọi là dạng Sansui-keiseki – đá hình phong cảnh (có núi, có thung lũng).
Chất đá (Jil): Đá phải cứng, chắc, thường là các loại đá có tuổi đời hàng triệu năm bị bào mòn bởi dòng nước hoặc gió.
Màu sắc (Saek): Ưu tiên các màu trầm, tối (đen, xám đen, nâu đậm) cảm giác cổ kính, uy nghiêm.
Sự thuần khiết: Đây là điểm quan trọng nhất. Suseok Hàn Quốc cực kỳ coi trọng tính nguyên sơ. Nếu viên đá bị cắt gọt, mài mòn hay đánh bóng sẽ mất đi giá trị nghệ thuật.
Ngoài những tiêu chuẩn trên, người chơi Suseok hiện đại còn chú trọng đến:
Suseok - tamsok (Tìm đá): Giá trị của viên đá tăng lên nếu người chủ tự mình tìm thấy nó ở những vùng sông suối xa xôi, thay vì mua lại.
Vị trí của đá trong hệ thống Ngũ Hành
Trong phong thủy và triết học Á Đông, đá thuộc hành Thổ, nhưng lại mang tính hành Kim (độ cứng) và thường được tìm thấy ở nơi có Thủy (sông, biển).
Sự hiện diện của một viên Suseok trong nhà giúp cân bằng năng lượng, tạo ra sự vững chãi (như núi) cho gia chủ.
Đá được xem là vật phẩm "trấn trạch", xua đuổi những năng lượng tiêu cực vì nó mang trong mình sự chính trực và bất biến của tự nhiên.
Cách trưng bày
Viên đá thường được đặt ở không gian phù hợp, nơi có ánh sáng dịu và thoáng đãng. Thông thường chúng được đặt trên một đế gỗ (đục, chạm thủ công vừa khít với đáy đá) và được người Hàn gọi là Jwadai (còn người Nhật thì gọi là Daiza).
Đôi khi đá được đặt trên một khay chứa đầy cát mịn. Cát tượng trưng cho mặt đất hoặc mặt nước. Khi đặt đá có hình dạng núi non lên cát, nó tạo ra một phong cảnh thu nhỏ, giúp người xem có cảm giác như đang đứng trước một dãy núi thật sự ngoài thiên nhiên. Nếu khay bằng gốm sứ thì người Hàn gọi là Suban (trong khi đó, người Nhật gọi là Suiban); nếu khay có chất liệu là đồng thì người Hàn gọi là Dongban (còn ở Nhật gọi là Doban).
 Mỗi tác phẩm đá nghệ thuật Suseok, thường có bảng tên |
Mỗi tác phẩm đá thường có tấm bảng tên nho nhỏ nhưng chứa thông tin bằng bốn ngôn ngữ khác nhau. Ví dụ, ở hình trên đây, tấm bảng tên có nội dung cụ thể như sau:
Dòng chữ lớn nhất (Tiếng Hàn): 산과 계곡 nghĩa là: Núi và thung lũng. Dòng thứ hai (Tiếng Anh): Mountains & valleys nghĩa là: Núi và các thung lũng. Dòng thứ ba (Tiếng Trung): 山和溪涧 nghĩa là: Núi và khe suối. Dòng cuối cùng (Tiếng Nga): Горы и долины nghĩa là: Núi và những thung lũng.
Suseok trong văn hóa hiện đại & Điện ảnh
Có thể bạn sẽ thấy quen thuộc vì đá Suseok từng xuất hiện như một biểu tượng quan trọng trong bộ phim đoạt giải Oscar "Parasite" (Ký sinh trùng). Trong phim, viên đá được tặng như một vật phẩm cầu may mắn và tài lộc, cho thấy sức ảnh hưởng của nét văn hóa này vẫn còn rất đậm nét trong đời sống người Hàn.
Thật thú vị, trong phim Parasite, hình ảnh Min-hyuk tặng Ki-woo viên đá Suseok không chỉ là một tình tiết điện ảnh mà còn là một "chìa khóa" văn hóa mở ra cách nhìn của người Hàn Quốc hiện đại về sự giàu sang, di sản và cả những áp lực vô hình.
Chúng ta thử mở rộng chủ đề Suseok trong văn hóa hiện đại, bằng cách khám phá các khía cạnh sau:
Trong quá khứ, Suseok là thú vui của giới trí thức và thượng lưu thời Joseon. Ngày nay, nó mang những tầng nghĩa mới:
Biểu tượng của địa vị (Status Symbol): Như trong Parasite, viên đá đại diện cho ước vọng vươn lên tầng lớp thượng lưu. Sở hữu một viên đá đẹp được coi là sở hữu "vận may" và sự tinh tế.
Sự tĩnh lặng giữa kỷ nguyên số: Trong thế giới hiện đại đầy biến động và nhanh chóng, Suseok đại diện cho sự vĩnh cửu và tĩnh tại. Việc ngắm đá (Petrophilia) trở thành một hình thức "thiền định" giúp giới trẻ giảm bớt căng thẳng (stress).
Suseok hiện đại không còn chỉ nằm trong các tủ kính trưng bày bụi bặm. Nó đã bước chân vào:
Thiết kế nội thất: Những viên đá có hình dáng độc đáo được sử dụng làm điểm nhấn trong các căn hộ tối giản, tạo sự kết nối giữa bê tông cốt thép và thiên nhiên.
Nghệ thuật đương đại: Nhiều nghệ sĩ Hàn Quốc sử dụng hình ảnh Suseok để tạo ra các tác phẩm sắp đặt, kết hợp giữa đá thật và các chất liệu nhân tạo để phản ánh sự xung đột giữa tự nhiên và nhân tạo.
Nếu Suseok truyền thống là thú vui của giới nho sĩ, học giả, để tu thân và thưởng ngoạn thiên nhiên thì Suseok hiện đại của giới trẻ và nghệ sĩ lại thích trang trí và khẳng định cá tính.
Suseok truyền thống thường tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn cổ điển trong khi đó Suseok hiện đại thì lại phóng khoáng, coi trọng cảm xúc cá nhân.
 Trong nghệ thuật Suseok, đế gỗ được gọi là Jwadai |
Hành trình tìm đá
Việc đi "săn" đá (tiếng Hàn gọi là Suseok-tamsok) là một hành trình đầy tính nghệ thuật và kiên nhẫn. Tại Hàn Quốc, các nhà sưu tầm thường tìm đến các lưu vực sông lớn, những ngọn núi hùng vĩ và cả những đường bờ biển dài để tìm kiếm những "viên ngọc thô" của thiên nhiên.
Dưới đây là những vùng địa lý nổi tiếng nhất mà bạn không thể bỏ qua nếu muốn tìm hiểu về nguồn gốc của những viên đá Suseok tuyệt mỹ:
Sông Namhan (Namhangang) - "Thánh địa" của Suseok: Đây là địa điểm quan trọng và nổi tiếng nhất đối với giới sưu tầm đá Hàn Quốc. Đá ở đây cực kỳ đa dạng về hình dáng, từ các viên đá phong cảnh (núi non, hang động) đến các viên đá có hoa văn độc đáo.
Sông Taewha (Taewhagang) - Vùng đất của đá xanh: Nếu sông Namhan nổi tiếng với tông màu trầm tối thì sông Taewha (chảy qua Ulsan) lại là nơi ngự trị của những viên đá mang sắc thái khác biệt. Nơi đây nổi tiếng với các viên đá có tông màu xanh lục đặc trưng, tạo cảm giác tươi mát và thanh tịnh.
Vùng núi Jiri (Jirisan) và Sông Kyeongho: Đá ở đây có "tuổi đời" địa chất rất lớn. Chúng thường có độ cứng cao, bề mặt được bào mòn bởi dòng nước xiết tạo nên những đường nét rất sắc sảo và mạnh mẽ.
Đảo Jeju và các vùng ven biển (Haeseok): Khác với đá sông (Gangseok), đá biển (Haeseok) mang vẻ đẹp của sự mài mòn bởi sóng và muối biển. Với nguồn gốc núi lửa, Jeju sở hữu những viên đá đen tuyền, có lỗ rỗng tự nhiên (đá bọt) hoặc hình dáng kỳ quái do dòng dung nham đông đặc. Còn ven biển phía Đông Nam, lại là nơi lý tưởng để tìm đá biển với bề mặt mịn màng, tròn trịa và hoa văn tinh tế.
Cheongsong - "Quê hương" của đá hoa (Flower Stones): Dù không nằm ở bờ sông lớn, vùng Cheongsong (tỉnh Gyeongbuk) lại nổi danh toàn thế giới với loại đá đặc biệt: Kkot-dol (Đá hoa). Đây là những viên đá tự nhiên có vân hình hoa cúc, hoa mai hoặc hoa thược dược.
 Trong nghệ thuật Suseok, khay đồng được gọi là Dongban |
Vượt ra khỏi ranh giới của thú vui cổ điển, Suseok ngày nay đã khẳng định sức sống mãnh liệt khi hòa quyện vào dòng chảy của nghệ thuật đương đại và lối sống tối giản. Dù xuất hiện như một biểu tượng của khát khao địa vị trong điện ảnh hay là vật trang trí đầy cá tính của giới trẻ, Suseok vẫn giữ trọn vẹn giá trị nguyên bản: sự trung thực và thuần khiết. Nghệ thuật chơi đá của người Hàn không dừng lại ở việc 'ngắm', mà là một sự kết nối diệu kỳ giữa con người với quá khứ địa chất của Trái Đất, giúp chúng ta tìm thấy sự cân bằng giữa không gian bê tông và hơi ấm của tự nhiên.
